İçindekiler
LGBTİ+ mahpuslar ceza infaz kurumlarında cinsel yönelimleri ve cinsiyet kimlikleri sebebiyle birçok hak ihlaline maruz bırakılabilmektedirler. Ancak infaz süreci, diğer mahpuslarda olduğu gibi eşitlik ilkesi gözetilerek yürütülmeli; LGBTİ+ mahpuslar hiçbir şekilde ayrımcılığa maruz bırakılmamalıdır.
LGBTİ+ mahpuslar, cinsel yönelim sebebiyle kurumda bulunan kadın veya erkek mahpuslardan ayrı bir koğuşa yerleştirilmeyi isteme hakkına sahiptir. LGBTİ+ mahpus, bu hakkını hapishane idaresine yazacağı bir dilekçe ile talep edebilir. Uygulamada LGBTİ+ koğuşu bulunmadığı gerekçesiyle LGBTİ+ mahpuslar tek kişilik hücrelerde infaz rejimleri gerektirmemesine rağmen tecritte tutulabilmektedirler. Kurumda başkaca tekli hücrede tutulan LGBTİ+ mahpusların varlığı halinde hapishaneden öncelikle bir LGBTİ+ koğuşu açılması talep edilebilir.
Hapishanede Cinsiyet Uyum Süreçleri
LGBTİ+ mahpuslar, hapishanede uyum sürecine başlayabildikleri gibi kuruma girmeden önce başladıkları uyum sürecine de devam edebilmektedirler. Hormon kullanımına izin ve sürecin takibi sadece eğitim araştırma hastanesinde yürütülebilmektedir. Hastanede sürece başlandıktan sonra psikiyatri bölümünden alınacak “kişinin transseksüel yapıda olduğuna dair” rapor akabinde hormon ilaçları endokrinoloji bölümünden reçete ettirebilir. Hormon kullanan mahpusun reçete sürecinin sonunda hormon kullanımına devam edebilmesi için tekrar endokrinoloji tarafından değerleri kontrol edilmelidir. Süreç endokrinoloji servisinin yanında psikiyatri servisi tarafından da takip edilmektedir. Bu yüzden süreci devam ettirdiğiniz eğitim ve araştırma hastanesi ile bulunduğunuz hapishanenin yakın olması önemlidir. LGBTİ+ mahpuslar kendilerine özgülenmiş ayrı bir koğuş bulunmadığı veya bulunduğu ilde süreci yürütebileceği bir eğitim araştırma hastanesi bulunmaması sebebiyle koğuş bulunan ve bir eğitim ve araştırma hastanesinin bulunduğu bir ceza infaz kurumuna nakil başvurusunda bulunabilir.
Uygulamada trans mahpuslar için hormon tablet şeklinde ve iğne şeklinde verilebilmektedir. Hormonun hap ya da iğne şeklinde kullanımına, trans mahpuslar doktorları ile görüşerek tıbbi sebepler ile karar verilmelidir. Ancak uygulamada trans mahpuslara doğrudan tablet şeklinde hormon yazıldığını veya trans mahpusların iğne şeklinde yazılan hormonlara erişemediğini görmekteyiz. Bu durumda mahpus yaşadığı hak ihlalini infaz hakimliğine yazacağı bir dilekçe ile bildirmeli ve hormon iğnesine erişim talep etmelidir.
Cinsiyet uyum süreci ise iki aşamalı bir süreçtir. Trans mahpus bir eğitim araştırma hastanesine başvurarak hormon kullanmayı talep etmelidir. Trans mahpus bu sürecin sonucunda eğitim ve araştırma hastanesinden alacağı rapor uyarınca sürecin ilk aşaması olan Asliye Hukuk Mahkemesinde kendisine ameliyat izni verilmesine ilişkin dava açmalıdır. Asliye Hukuk Mahkemesinin ameliyat izni vermesi sonrası uyum sürecine ilişkin ameliyatlar SGK kapsamında herhangi bir ücret ödemeden gerçekleştirebilmektedir. Mahpus açacağı bu davada isim değişikliği talebinde de bulunabilir. Sürecin son aşaması ise trans mahpusun ameliyatlarını olduktan sonra cinsiyet hanesinin düzeltilmesi amacıyla Asliye Hukuk Mahkemesinde açacakları bir davadan ibarettir. Cinsiyet hanesi değiştirilen trans mahpus kimliklerine göre kadın veya erkek hapishanelerine nakilleri gerçekleştirilmelidir.
Yaşadığınız hak ihlalinin CİSST’e bildirilmesi, tespit edilen insan hakkı ihlallerine ilişkin kurumlara sizin adınıza başvuru yapılması ve ihlalin raporlanması açısından önemlidir. LGBTİ+ mahpuslar hapishanede yaşayacağı hak ihlallerine ilişkin infaz hakimliğine başvurmanın yanı sıra suç duyurusunda bulunma, Kamu Denetçiliği Kurumu’na Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu’na, İl ve İlçe Cezaevi İzlem Komisyonlarına başvurma hakkına sahiptir.
Detaylı bilgi için bakınız:
2324 Sayılı Ceza İnfaz Kurumlarının Yönetimi ile Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Yönetmelik (Madde 57)
Bu bilgi notu 1 Aralık 2025 tarihinde güncellenmiştir.