Mahpusların bulundukları koğuşlarda gerekli yer, ışık, ısınma havalandırma ve hijyenin sağlanması, insan onuruna yaraşır bir infazın sağlanması için bir zorunluluktur. Bu kapsamda hapishanelerde, tıpkı diğer özel gereksinimleri olan mahpuslar gibi kadın mahpusların da özel hijyen ürünlerine ihtiyaçları bulunmaktadır.
Toplu yaşamın sürdüğü ve kapatılma koşullarının hâkim olduğu hapishanelerde tüm hijyen malzemeleri, özellikle de ped, kadın ve trans erkek mahpuslar için erişilebilir olmalıdır. Hijyenik pede erişim hakkı ayrımcılık yasağı ve eşitlik ilkesi de gözetilerek her mahpusa ihtiyaç duyduğu kadar ve ücretsiz sağlanmalıdır. Mahpusların hijyenik pede erişimi doğrudan sağlık hakkı ile ilgilidir. Ulusal ve uluslararası sözleşmeler, mahpusların temel sağlık hakkına ücretsiz, tam ve hiçbir ayrım gözetilmeksizin erişiminin sağlanması gerektiğini açıkça belirtmesine rağmen kadın mahpusların hijyenik pede erişimine ilişkin yasal mevzuatta doğrudan bir düzenleme bulunmamaktadır.
Ceza İnfaz Kurumlarında bulunan kadın ve kız çocuklarına ücretsiz hijyenik ped sağlanmasına ilişkin Kamu Denetçiliği Kurumu’na yapılan bir başvuru olumlu sonuçlanarak bu konuda bir dostane çözüm kararı verilmiştir. Bu kararda hapishanelerde bulunan kadın ve kız çocuklarının koğuşlarında hijyen malzemelerine erişimin kesintisiz ve ücretsiz sağlanması gerektiği belirtilmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu’nun vermiş olduğu bu karara rağmen bazı hapishanelerde mahpusların hijyenik pede erişimi engellenmekte veya kantinlerde ücretli olarak satılmaktadır.
Mahpusların yaşı, sağlık durumu gerekçe gösterilerek hijyenik pede erişiminin engellenmesi eşitlik ilkesine aykırı bir durumdur. Mahpusun bu gibi bir durumla karşı karşıya kalması halinde hapishane idaresine bir dilekçe ile başvurarak ücretsiz pede erişim talep etmelidir. Hapishane idaresinin talebi reddetmesi halinde kararın tebliğinden itibaren onbeş gün içerisinde infaz hakimliğine başvurulmalıdır. İnfaz hakimliğinin şikâyet üzerine vereceği karara karşı iki hafta içerisinde ağır ceza mahkemesine itiraz edilebilir. Ağır ceza mahkemesinin vereceği karar kesindir. Hukuki yolları tükettikten sonra mahpusun hijyenik pede erişiminin engellenmesi halinde kararı öğrendiğiniz tarihten itibaren bir ay (30 gün) içerisinde Anayasa mahkemesine bireysel başvuru yapabilirsiniz.
Detaylı bilgi için bakınız:
5272 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun (Madde 63/4)
Kamu Denetçiliği Kurumu (2022/10925 Başvuru Numaralı 26.12.2022 Tarihli Kararı)
Bu bilgi notu 1 Aralık 2025 tarihinde güncellenmiştir.