“Türkiye’de Yabancı Mahpus Olmak” isimli bu çalışma, yabancı uyruklu mahpusların hem özel ihtiyaçlarına dikkat çekmek için bazı tespitler hem de uğradıkları hak ihlalleriyle mücadele etmek
amacıyla kimi öneriler içermektedir. Kitapta yabancı uyruklu mahpusların özel ihtiyaçları, dil, adalete erişim, sağlık hizmetlerine erişim, telefonla haberleşme, ayrımcılık gibi yaşadıkları zorluklar, göçmen statüsünde olmanın etkileri ve bu konulara getirilen önerilere dair bilgilere yer verilmiştir.
Ceza İnfaz Sisteminde Sivil Toplum Derneği (CİSST) mahpuslar ve mahpus yakınlarından ulaşan talep, şikâyet ve hak ihlallerine dair iddiaları, insan hakları izleme ve denetleme mekanizmalarına yaptığı başvurular aracılığıyla izlemektedir. Bu başvurularda CİSST, denetim mekanizmalarından, ilettiği hak ihlallerine dair iddiaların araştırılması ve incelenmesini talep ederken yerinde izleme yapma yetkisi olan kurumları da hapishanelerde izleme yapmaya ve bu izlemeyi raporlamaya davet etmektedir. Bu rapor, hapishanelerdeki insan hakları durumunu inceleme ve denetleme yetkisi bulunan kurumlara CİSST’in 2022 yılı boyunca yaptığı başvuruların ve bu başvurulara gelen cevapların bir değerlendirmesini sunmayı amaçlamaktadır.
The Civil Society in the Penal System Association (CİSST) monitors the requests, complaints and claims of rights violations received from prisoners and their kin by means of the applications made to the human rights monitoring and supervision mechanisms. In such applications, CİSST demands from the supervision mechanisms to investigate and inspect the claims of rights violations conveyed, and invites the institutions with the authority for on-site monitoring to carry out monitoring activities at prisons and to report the outcomes of such monitoring.
This report aims to present an assessment of the applications made by CİSST throughout 2022 to the boards with the authority to inspect and supervise the human rights conditions at the prisons, and of the responses to these applications.
Dünya üzerinde adalete erişim konusunda alternatif yöntemler tartışılmaktadır. Bu konuda ceza adalet
sisteminden uzaklaşan, onarıcı adalet sistemleriyle uyumlu infaz rejimleri geliştirme yöntemleri üzerinde
durulmakta ve özgürlüğünden yoksun bırakılma cezalarından uzaklaşmaya alternatifler üretilmektedir. Bu tartışmalar yürütülürken ülkemizde ceza adalet sisteminin parçası olan hapishaneleri ve mahpusların hayatını doğrudan etkileyen infaz mevzuatlarının sık sık değişime uğradığını görmekteyiz. Bu sık değişimler sebebiyle mevzuatların takibi de zorlaşmaktadır. Bu çalışmayla 2018-2023 yıllarında yani toplamda altı yıllık süreçte doğrudan mahpusları etkileyen 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun ve bu kanunun uygulamasını gösterir yönetmelikler ile 4681 sayılı Ceza İnfaz Kurumları ve Tutukevleri İzleme Kurulları Kanunu, 4675 sayılı İnfaz Hakimliği Kanununa ilişkin mevzuat değişikliklerin kronolojik tespiti yapılmış ve bu değişikliklerin kıyaslanma olanağı sunulmuştur. Her değişikliğin devamında yapılan özet değerlendirmeyle mahpuslar bakımından lehe ve aleyhe niteliği belirlenmeye çalışılmıştır. Bu sık mevzuat değişiklikleri ile tartışılan insan hakları ile uyumlu alternatif yöntemlere mi yaklaşıldığı yoksa cezalandırıcı adalet sisteminin pekiştirilerek katılaştırıldığı bir sisteme mi yaklaşıldığı sorusuna cevap aramak amacıyla bu kitap CİSST adına Av. Ozan Başdinç ve Av. Ruken Altun tarafından hazırlanmış Av. Kader Tunç tarafından editörlük yapılmıştır.
“Deprem ve Hapishaneler” başlıklı bu rapor, depremin mahpuslar üzerindeki etkisini ve deprem sonrası yaşananları aktarmaktadır. Rapor derneğin iletişim kurabildiği mahpus ve mahpus yakınlarından elde edilen bilgiler doğrultusunda hazırlanmış olup depremden etkilenen tüm hapishaneleri ve depremzede mahpusların tamamının durumunu kapsamamaktadır. Bu rapor, mahpus ve mahpus yakınlarının aktarımları ve çeşitli hapishane ziyaretleri sonucunda dernek çalışanları ve gönüllü avukatlarımızın çabaları ile hazırlanmıştır. Rapordaki sorular Penal Reform İnternational (PRI) tarafından hazırlanan hapishaneler için deprem riski azaltma kılavuzu temel alınarak hazırlanmıştır.
Depremin kapsamı ve yarattığı sonuçlar çok daha fazla olsa da bir sınırlılık olarak elinizdeki raporda aşağıdaki sorulara yanıt arandı.
1. Kurumda deprem nasıl hissedildi, yıkım veya can kaybı yaşandı mı?
2. Deprem sırasında ve sonrasında bilgilendirme yapıldı mı? Mahpuslar güvenli bir bölgeye alındılar mı? Kurum
içinden ya da dışından acil durum ekiplerinden destek aldılar mı?
3. Deprem sonrasında, elektrik, temiz su, yiyecek, temizlik malzemesi vb. konularda sorunlar yaşandı mı?
4. Deprem anında ve sonrasında hapishanede bulunan yaşlılar, engelli kişiler, ciddi sağlık sorunları olanlar,
hamile kadınlar gibi özel ihtiyaçları olan mahpuslara yönelik ne gibi önlemler alındı?
5. Deprem sonrasında aileleri ile iletişimleri sağlandı mı? Dış dünyadan deprem hakkında haber alma kanalları
yaratıldı mı?
6. Deprem sırasında veya sonrasında kurumda isyan, ayaklanma, firar gibi durumlar ile karşılaşıldı mı?
7. Mahpuslar deprem sırasında veya sonrasında kötü muamele veya işkenceye maruz kaldılar mı? Maruz kalan
mahpus ya da mahpuslara şahit oldular mı?
8. Tahliye işlemi nasıl gerçekleşti?
9. Nakil sonrasında nasıl sorunlar yaşadılar?
Hapishanedeki insanlar için ölüm oranları, toplumun geneline göre %50’ye kadar daha yüksektir.
İnsanlar hapishanelerde işkence ve diğer şiddet türleri, kendine zarar verme, ayrıca aşırı kalabalık, kötü tutukluluk şartları ve sağlık hizmetlerine yetersiz erişim gibi çevresel faktörler dahil olmak üzere çok çeşitli nedenlerle ölmektedir. Bu durum insan haklarının korunması, kamu sağlığı ve hapishane yönetimi konularında ciddi endişelere yol açmaktadır.
Devletlerin hapishanedeki kişilere karşı sorumlulukları daha yüksektir; çünkü devlet bir kişiyi özgürlüğünden mahrum bıraktığında, özellikle yaşam hakkını ve diğer insan haklarını korumak için özen gösterme yükümlülüğü üstlenir. Bunun bir parçası olarak, gözaltındaki ölümlerin yanı sıra kaybolmaları ve ciddi yaralanmaları sadece rapor etme ve soruşturmaya yönelik bir yükümlülük değil, aynı zamanda hapishanelerde şiddet ve kötü muameleyi önlemeye ve tutukluluk koşullarının örneğin toplumda mevcut sağlık hizmetlerine eşdeğer sağlık hizmeti sağlamak gibi uluslararası insan hakları standartlarına uygun olmasını sağlamaya yönelik bir yükümlülük de mevcuttur.
Bu bilgilendirme, PRI tarafından yapılan bir bilgi isteğinin ardından, dünya genelinden 25 ülkedeki ve ayrıca 19 Avrupa hapishane idaresindeki çeşitli paydaşların (hapishane idarelerinde çalışan kişiler, hapishane müfettişleri ve gözlemcileri, akademisyenler ve sivil toplum kuruluşları) verdiği anket yanıtlarından elde edilen bilgilerden oluşturulmuştur.
Bu bilgilendirme, hapisteki ölümlere yaklaşımlarını güçlendirmeleri, can kaybını önlemek için proaktif önlemler almaları ve ölümler meydana geldiğinde sistemsel sorunları belirlemek ve gelecekteki zararları önlemek için uluslararası insan hakları standartları doğrultusunda uygun şekilde müdahale etmeleri ve sağlıklı soruşturmalar yürütmeleri için uluslararası topluma ve ulusal aktörlere yönelik bir eylem çağrısıdır.
PRI ve prisonDEATH ekibi tarafından yürütülen araştırmaya dayanan bu doküman, hapisteki ölümlere ilişkin tanımlardaki ve verilerdeki temel zorlukları, bölgeler genelinde başlıca ölüm nedenlerini ve hapisteki ölümleri önlemek, yönetmek ve soruşturmak için uygulamada neler yapıldığını incelemektedir.
Eyleme geçme ilhamı vermeyi amaçlayan bu doküman, hapisteki ölümlere yönelik insan hakları temelli
müdahalelere yol göstermeyi amaçlayan bazı tavsiyeler içermektedir.
Türkçe çevirisini yapmış olduğumuz bu rapor, daha çok Fransızca adı olan Statistiques Pénales Annuelles du Conseil de l’Europe’tan (Avrupa Konseyi Yıllık Ceza İstatistikleri) türetilmiş bir kısaltma olan SPACE I adıyla bilinen 2022 Avrupa Konseyi Hapishane Nüfuslarına ilişkin Yıllık Ceza İstatistikleri çalışmasından elde edilen temel bulguları özetlemektedir. Avrupa Konseyi üyesi 46 ülkedeki 51 hapishane idaresinden (Hİ) toplam 48 tanesi 2022 SPACE I anketine yanıt vererek bu yılki araştırmaya katkıda bulunmuştur. Bu, %94’lük bir katılım oranı anlamına gelmektedir.
Türkçe çevirisini yapmış olduğumuz bu rapor, Avrupa Konseyi (Strasbourg, Fransa) adına Marcelo F. Aebi, Edoardo Cocco ve Lorena Molnar tarafından yazılmıştır.
Bu rapor, Avrupa Konseyinin DGI İnsan Hakları ve Hukukun Üstünlüğü Genel Müdürlüğü, Bilgi Toplumu ve Suça Karşı Eylem Müdürlüğü, Suça Karşı Eylem Dairesi ile yapılan bir sözleşme kapsamında hazırlanmıştır. Ayrıca İsviçre’deki Lozan Üniversitesinden destek alınmıştır.
Ceza infaz kurumları ve hapishane nüfusları ile ilgili ülke bazlı bilgiler, SPACE I 2022 anketi (Ref: PC-CP (2022) 4) yoluyla derlenmiş ve bu raporun yazarları tarafından analiz edilmiştir.
