CENAZEYE KATILMA HAKKINA DAİR BİLGİ NOTU
Uluslararası antlaşmalar ve anayasa uyarınca herkes, özel hayatına ve aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkına sahiptir. Mahpuslar yalnızca hapishanelerde bulunmaları nedeniyle diğer vatandaşların sahip olduğu haklardan mahrum bırakılamaz. Bu kapsamda mahpuslar da belli şartlar dahilinde yakınlarına hasta ziyaretinde bulunma ve cenazelerine katılma hakkına sahiptirler.
Hükümlülük süresinin onda biri iyi halle geçiren ve talepte bulunan mahpuslara ana, baba, eş, kardeş veya çocuğunun yaşamsal tehlike oluşturacak önemli bir hastalığı, ölümü veya yol deprem su baskını, yangın gibi felaketler dolayısıyla belgelendirdikleri takdirde yol süresi hariç on güne kadar mazeret izni verilebileceği belirlenmiştir.
Mahpusa verilen bu mazeret izni, defin işlemleri ve sonrasında gerçekleştirilecek taziye süreci için geçerlidir. Mahpus, yakınının vefat haberini geç alsa dahi mazeret izninden yararlanabilir.
Bu kapsamda mahpusun mazeret iznini kullanabilmesi için iyi halli olma şartı aranmaktadır. İyi halli olma durumu, hapishanede bulunan idare ve gözlem kurulu tarafından değerlendirilir.
Mahpus iyi halli olmasa dahi talepte bulunduğu takdirde ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası alan hükümlüler hariç yüksek güvenlikli ceza infaz kurumunda bulunanlar da dahil olmak üzere güvenlik bakımından sakınca oluşturmayan, tehlikeli olmayan mahpusun da jandarma refakatinde bulunmak ve talepte bulunması şartıyla ikinci derece dahil kan veya kayın hısımlarından birinin (İkinci derece kan ve kayın hısımları şunlardır: kişinin kendisinin ve eşinin annesi, babası, büyükannesi, büyükbabası, eşinin kardeşleri, çocuğu, torunu) ya da eşinin ölümü nedeniyle cenazesine katılması için yol süresi hariç iki güne kadar izin verilebilir.
Yol süreleri cenazeye katılacağınız yerin uzaklığına göre belirlenir. Bu süre gidiş geliş toplam dört günü geçmemek üzere verilir. Mahpusun gece konaklaması gerektiği takdirde ana, baba, eş, kardeş veya çocuğunun evinde veya gidilen yerde bulunan kapalı hapishanede kalınmasına karar verilebilir. Bu karar ve mahpusun katılacağı cenazeye ilişkin güvenlik tedbirleri konaklamanın yapılacağı ildeki vali tarafından alınır. Bu süreçte mahpus, yalnızca taziye amacıyla sınırlı olmak üzere telefon ile iletişim kurabilir.
Mazeret izni kullanırken kendisinin ve yanında görevlendirilen jandarmaların giderleri mahpus tarafından karşılanır. Yalnızca kapalı hapishanelerde bulunan mahpusların yanında jandarma bulunması zorunludur.
Çocuk eğitimevinde veya açık hapishanelerde bulunan mahpuslar refakatsiz bir şekilde mazeret iznini kullanabilir.
Defin ve taziye işlemlerinin yurt dışında yapılacak olması durumunda mahpus cenazeye katılma hakkını kullanamaz.
Cenazeye katılmak amacıyla mazeret izninin reddedilmesi durumunda, bu karara ilişkin İnfaz Hakimliğine itirazda bulunabilirsiniz. Ancak, olayın acil olması dolayısıyla kanun yollarını tüketmeden de ret kararını Anayasa Mahkemesine taşıyabilirsiniz. Ret kararında belirtilen yoğunluk, personel azlığı, cenazenin çoktan defnedilmiş olması gibi somut olmayan gerekçeler kanuna aykırıdır.
İlgili Konuya İlişkin Emsal Kararlar:
Anayasa Mahkemesi Mehmet Balaban [2. B.], B. No: 2020/7697, 20/6/2023 https://kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr/BB/2020/7697
Anayasa Mahkemesi (Rasul Kocatürk [GK], B. No: 2016/8080, 26/12/2019, https://kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr/BB/2016/8080
Anayasa Mahkemesi Ahmet Bayanmelek [2. B.], B. No: 2019/37577, 23/11/2022 https://kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr/BB/2019/37577
Detaylı bilgi için bakınız:
Ceza İnfaz Kurumlarının Yönetimi ile Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun (Madde 94)
Ceza İnfaz Kurumlarının Yönetimi ile Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Yönetmelik (Madde 116)
Hükümlü ve Tutuklulara Yakınlarının Ölümü veya Hastalığı Nedeniyle Verilebilecek Mazeret İzinlerine Dair Yönetmelik
Bu bilgi notu 1 Aralık 2025 tarihinde güncellenmiştir.