Açık Hapishaneye Ayrılma

Açık hapishane, ceza miktarının azlığı veya belli bir kısmının kapalı hapishanede infaz edilmiş olması halinde, iyi halli mahpusların çalıştırılması ve meslek edinmesine öncelik verilen hapishanelerdir. Açık hapishanenin içinde çeşitli meslek ve sanatları hükümlüye öğretmeye yarayan iş atölyeleri vardır. Mahpuslar, belli bir süre sonra belli aralıklarla dışarıya çıkıp ailesiyle vakit geçirebilmektedir. 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’un (ileride infaz kanunu olarak adlandırılacaktır.) 14. Maddesinde açık ceza infaz kurumu düzenlenmektedir

Açık ceza infaz kurumları

Madde 14- (1) Açık ceza infaz kurumları, hükümlülerin iyileştirilmelerinde, çalıştırılmaları ve meslek edindirilmelerine öncelik verilen, firara karşı engelleri ve dış güvenlik görevlisi bulunmayan, güvenlik bakımından kurum görevlilerinin gözetim ve denetimi ile yetinilen kurumlardır. Açık ceza infaz kurumları ihtiyaca göre ayrıca;

1. a) Kadın açık ceza infaz kurumları, 
2. b) Gençlik açık ceza infaz kurumları,

Şeklinde kurulabilir. 

(2) (Değişik:14/4/2020-7242/18 md.) Aşağıdaki hâllerde hükümlüler hakkında verilen cezalar doğrudan açık ceza infaz kurumlarında yerine getirilir:

1. a) Terör suçları, örgüt kurmak, yönetmek veya örgüte üye olmak suçları ile örgüt faaliyeti kapsamında işlenen suçlar ve cinsel dokunulmazlığa karşı işlenen suçlardan mahkûm olanlar ile ikinci defa mükerrir olanlar ve koşullu salıverilme kararının geri alınması nedeniyle cezası aynen infaz edilenler hariç olmak üzere, kasıtlı suçlardan toplam üç yıl veya daha az hapis cezasına mahkûm olanlar. 
2. b) Taksirli suçlardan toplam beş yıl veya daha az süreyle hapis cezasına mahkûm olanlar.
3. c) Adlî para cezası infaz sürecinde hapis cezasına çevrilenler.
4. d) 9/6/1932 tarihli ve 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu gereğince tazyik hapsine tabi tutulanlar.

(3) (Değişik:14/4/2020-7242/18 md.) Hükümlülerin kapalı ceza infaz kurumundan açık ceza infaz kurumuna ayrılmalarına 89 uncu madde uyarınca yapılan değerlendirme sonucunda karar verilir.

(4) (Değişik:14/4/2020-7242/18 md.) Toplam on yıl ve daha fazla hapis cezasına mahkûm olanlar ile terör suçları, örgüt kurmak, yönetmek veya örgüte üye olmak suçları, örgüt faaliyeti kapsamında işlenen suçlar, kasten öldürme suçları, cinsel dokunulmazlığa karşı işlenen suçlar ve uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti suçlarından mahkûm olanların kapalı ceza infaz kurumundan açık ceza infaz kurumuna ayrılmalarına ilişkin idare ve gözlem kurulu kararları, infaz hâkiminin onayından sonra uygulanır.

(5) (Ek:14/4/2020-7242/18 md.) Doğrudan açık ceza infaz kurumuna alınanlar dahil olmak üzere bu kurumlarda bulunan hükümlülerden;

1. a) Firar edenler veya başka bir fiilden dolayı haklarında tutuklama kararı verilenler idare ve gözlem kurulu kararıyla,
2. b) Kınamadan başka bir disiplin cezası alıp, bu cezası kesinleşmiş olanlar veya asayiş ve düzenin sağlanması amacıyla disiplin cezası kesinleşmemiş olsa bile eylemi kurum düzeni ya da kişi güvenliği bakımından tehlike oluşturanlar idare ve gözlem kurulu kararıyla,
3. c) Açık ceza infaz kurumu şartlarına veya çalışma koşullarına uyum sağlayamayacakları saptananlar idare ve gözlem kurulunun kararı ve infaz hâkiminin onayıyla,

kapalı ceza infaz kurumlarına gönderilirler.

(6) (Ek:14/4/2020-7242/18 md.) Hükümlülerin, suç ve ceza türlerine göre, açık ceza infaz kurumlarına ayrılıp ayrılmamalarına, açık ceza infaz kurumlarında geçirecekleri sürelere, kapalı ceza infaz kurumlarına gönderilmelerine, doğrudan açık ceza infaz kurumlarına alınmalarına, doğrudan açık ceza infaz kurumlarına alınanların kapalı ceza infaz kurumlarına gönderilmelerine ve diğer hususlara ilişkin usul ve esaslar yönetmelikte gösterilir.

Açık hapishaneye ayrılmaya dair çerçevesi İnfaz Kanunu’nun 14. Maddesinde belirtilen hususlar ise 02.09.2012 tarihinde resmî gazetede yayınlanan Açık Ceza İnfaz Kurumlarına Ayrılma Yönetmeliği (ileride İnfaz yönetmeliği olarak anılacaktır.) ile düzenlenmiştir. Bu yönetmelikte firara karşı güvenlik önlemleri sıkı olmayan hapishaneye geçiş şartları ve kimlerin kapalı hapishaneye girmeden doğrudan açık hapishaneye geçiş hakkı olduğu, kimlerin kapalı hapishaneden açık hapishaneye ayrılma hakkına sahip olduğu ve açık hapishaneye geçiş hakkı olmayan hükümlülerin kimler olduğu ifade edilmiştir.

Doğrudan Açık Hapishaneye Geçiş Şartları (İnfaz yönetmeliği Madde 5)

Doğrudan açık hapishaneye geçiş hakkından kasıt, mahpusun kapalı hapishaneye hiç girmeden aldığı cezanın miktarı veya niteliği nedeniyle doğrudan açık hapishaneye konularak cezasının infaz edilmesidir. Doğrudan açık hapishaneye geçiş hakkı bulunun hükümlüler şunlardır:

Doğrudan açık kuruma alınacak hükümlüler
MADDE 5 – (1) Terör suçları, örgüt faaliyeti kapsamında işlenen suçlar ile cinsel dokunulmazlığa karşı işlenen suçlar hariç̧ olmak üzere;
a) Kasıtlı suçlardan toplam üç yıl veya daha az süreyle hapis cezasına mahkûm olanların,
b) Taksirli suçlardan toplam beş̧ yıl veya daha az süreyle hapis cezasına mahkûm olanların,
c) Adlî para cezası hapis cezasına çevrilenlerin,
ç) 9/6/1932 tarihli ve 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu gereğince tazyik hapsine tabi tutulanların, cezaları doğrudan açık kurumlarda yerine getirilir.

• Kasıtlı suçlardan üç yıl veya daha az hapis cezasına mahkum olan hükümlüler doğrudan açık cezaevine geçiş hakkına sahiptir. Örneğin, adam yaralama, dolandırıcılık, hürriyeti tahdit, mala zarar verme, tehdit gibi suçlarda mahkumun aldığı cezanın 3 yıl veya altında olması halinde doğrudan açık cezaevine geçiş hakkına sahiptir.
• Cezaları yüksek güvenlikli cezaevlerinde veya kapalı cezaevlerinin yüksek güvenlikli kısımlarında infaz edilen hükümlüler, toplam cezalarının 1/3’ünü bu cezaevlerinde “iyi halli” olarak geçirip koşullu salıverilmelerine 3 yıl veya daha az süre kalınca açık cezaevine geçiş hakkını kazanabilirler.
• Taksirli suçlarda ise beş yıl veya altında bir cezaya mahkum olan hükümlüler doğrudan açık cezaevine geçiş hakkına sahiptir. Örneğin, ölümlü trafik kazası veya iş kazası nedeniyle 5 yıl veya altında ceza alanlar doğrudan açık cezaevine geçiş hakkına sahiptir.
• Hükümlü hakkında adli para cezası verildiği halde bu adli para cezası ödenmediği için hapis cezasına çevrilmişse bu ceza da doğrudan açık cezaevinde infaz edilir.
• İcra-İflas Kanunu’nda düzenlenen icra-iflas suçları nedeniyle tazyik hapsine mahkum edilenler de doğrudan açık cezaevine geçiş hakkına sahiptir.
• Ceza miktarı ne olursa olsun, örgütlü suçlar, örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlar ve cinsel dokunulmazlığa karşı işlenen suçlarda doğrudan açık cezaevine geçiş hakkı yoktur. Örneğin, cinsel taciz suçundan 2 yıl ceza alan bir kişi ceza miktarı düşük olsa bile doğrudan açık cezaevine geçemez. Bu suçlardan hükümlü olan kişiler, kapalı cezaevine alındıktan sonra aşağıda yazdığımız diğer koşulları sağladığında açık cezaevine geçecektir.

Kapalı Hapishaneden Açık Hapishaneye Ayrılma Şartları

Kapalı hapishaneden açık hapishaneye geçiş şartları ise 22.02.2017 tarihli yönetmelikle şu şekilde değiştirilmiştir:

Kapalı kurumdan açık kuruma ayrılacak hükümlüler
MADDE 6 – (1) Hükümlülerden;
a) (Değişik:RG-22/8/2015-29453)Toplam (Değişik ibare:RG-22/2/2017-29987)cezaları on yıldan az olanlar bir ayını, on yıl ve yukarı olanlar ise onda birini kurumlarda infaz edip, iyi hâlli olan ve koşullu salıverilme tarihine yedi yıl veya daha az süre kalanlar,
b) Müebbet hapis cezasına mahkûm olup, koşullu salıverilme tarihine beş̧ yıl veya daha az süre kalanlar,
c) Cezaları yüksek güvenlikli kapalı kurumlar veya diğer kapalı kurumların yüksek güvenlikli bölümlerinde infaz edilenlerden toplam cezalarının üçte birini bu kurumlarda iyi hâlli olarak geçiren ve koşullu salıverilme tarihine üç yıl veya daha az süre kalanlar, açık kurumlara ayrılabilir.

(2) Açık kurumlara ayrılabilmek için, ayrıca;

1. a) (Değişik:RG-18/8/2016-29805) 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 142, 148, 149, 188 ve 190 ıncı maddeleri ile 1/3/1926 tarihli ve mülga 765 sayılı Türk Ceza Kanununun 403, 404, 491/3-4, 492, 493, 494, 495, 496, 497, 498 ve 499 uncu maddelerinden mahkûm olanların koşullu salıverilme tarihine beş̧ yıldan az süre kalması,
2. b) (Değişik:RG-18/8/2016-29805) 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 102 ve 103 üncü maddeleri ile eşe karşı işlenen 82/1-d, 86/3-a ve 96/2-b maddeleri ve 1/3/1926 tarihli ve mülga 765 sayılı Türk Ceza Kanununun 414, 416/1, 418/1 maddeleri ile eşe karşı işlenen 449/1, 456 ve 457/1 maddelerinden mahkûm (Değişik ibare:RG-11/4/2019-30742) olanların koşullu salıverilme tarihine üç yıldan az süre kalması,
3. c) 29/7/2003 tarihli ve 4959 sayılı Topluma Kazandırma Kanunu, 30/7/1999 tarihli ve mülga 4422 sayılı Çıkar Amaçlı Suç̧ Örgütleri ile Mücadele Kanununun 14 üncü maddesi ve 5237 sayılı Kanunun 221 inci maddesinden yararlananların koşullu salıverilme tarihine iki yıldan az süre kalması,

ç) Terör ve örgütlü̈ suçlardan hükümlü̈ olup, mensup oldukları örgütten ayrıldıkları idare ve gözlem kurulu kararıyla tespit edilenlerin koşullu salıverilme tarihine bir yıldan az süre kalması,

şartı aranır.

(3) Birden fazla cezanın toplanarak infazı halinde, açık kuruma ayrılmada esas alınacak suç, koşullu salıverilme tarihine en az sürenin arandığı suçtur.

(4) Açık kuruma ayrılma suresini dolduranlar hakkında altı aylık deneme süresinin tamamlanması beklenmeden açık kuruma ayrılma kararı alınabilir.

• Cezalarının toplamı 10 yıldan az olan hükümlüler, cezalarının sadece 1 ayını kapalı cezaevinde geçirmek, “iyi halli” olmak ve koşullu salıverilme süresine 7 yıl veya daha az kalması kaydıyla açık cezaevine ayrılma hakkına sahiptirler.
• Cezalarının toplamı 10 yıl veya yukarı olan hükümlüler ise, toplam cezalarının 1/10’unu (onda birini) herhangi bir cezaevinde geçirmek, “iyi halli” olmak ve koşullu salıverme süresine 7 yıl veya daha az kalması şartıyla açık cezaevine ayrılma hakkına sahiptir.

Yukarıda açıkladığımız iki genel kuralı yerine getiren hükümlüler bazı suçlar açısından aşağıdaki şartları da yerine getirmelidir:

• Müebbet hapis cezasına mahkûm olan hükümlü, koşullu salıverilmesine 5 yıl veya daha az bir zaman kaldığında açık cezaevine ayrılma hakkına sahiptir. Örneğin, adam öldürme suçundan müebbet hapis cezası almış kişi koşullu salıverilmesine 5 yıl kala açık cezaevine ayrılma hakkı kazanır.
• Cezasını yüksek güvenlik cezaevinde (örneğin, F Tipi Cezaevi) veya kapalı cezaevinin yüksek güvenlikli bölümlerinde (Örneğin, T tipinin yüksek güvenlikli bölümünde) geçiren hükümlünün açık cezaevine ayrılma hakkı kazanması için cezasının 1/3’ünün bu cezaevlerinde “iyi halli” infaz edilmiş olması ve koşullu salıverme süresine 3 yıl veya daha az bir süre kalması gerekir.
• Nitelikli hırsızlık (TCK m.142, yağma (TCK m.148-149), uyuşturucu alım-satımı (TCK m.188), uyuşturucu madde kullanılmasını kolaylaştırma (TCK m.190) gibi suçlardan mahkum olan hükümlüler, koşullu salıverilmelerine 5 yıl veya daha az süre kalması halinde açık cezaevine ayrılma hakkı kazanır. Ancak, nitelikli hırsızlık ve yağma suçları 671 sayılı KHK kapsamında kaldığından, bu suçlar açısından suçun işlendiği tarihe göre iki farklı uygulama yapılacaktır.
  • Örneğin; nitelikli hırsızlık ve yağma suçlarından 9 yıl ceza alan bir şahsın açık cezaevine geçebilmesi için 01.07.2016 tarihinden önce işlenen suçlarda 1 ay kapalı cezaevinde kalması gerekir. Bu suçların 01.07.2016 tarihinden sonra işlenmesi halinde ise, 9 yıl ceza alan bir hükümlünün açık cezaevine geçiş için 1 yıl kapalı cezaevinde kalması gerekir. Çünkü, 671 sayılı KHK’ye göre 01.07.2016 tarihinden önce işlenen nitelikli hırsızlık ve yağma suçlarında cezanın infaz oranı 1/2; 01.07.2016 tarihinden sonra işlenen bu suçlarda cezanın infaz oranı 2/3’tür.
  • Uyuşturucu madde ticareti suçundan; 6 yıl 8 ay veya daha az hapis cezası alan bir mahkum, sadece 1 ay kapalı cezaevinde kalarak açık cezaevine geçer. Bu suçtan 8 yıl hapis cezası alanlar 12 ay; 10 yıl hapis cezası alanlar 2 yıl 6 ay kapalı cezaevinde kaldıktan sonra açık cezaevine geçer.
• Cinsel saldırı suçu (TCK md.102), çocukların istismarı (TCK md.103), eşe karşı işlenen kasten öldürme veya kasten yaralama veya eziyet suçlarından (TCK 82/1-d, 86/3-a ve 96/2-b maddeleri) mahkum olanlar, adli suçlu olan yabancı uyruklular koşullu salıverilme tarihlerine 3 yıl kala açık ceza infaz kurumuna geçebilirler. Cinsel taciz suçu açık cezaevine geçiş konusunda istisnai suçlardan değildir. Cinsel taciz suçu işleyenler öncelikle kapalı cezaevine alınacak, iyi halli oldukları ve diğer suçlada da geçerli olan genel şartları sağladıkları tespit edildikten sonra cinsel suçlarda aranan koşullu salıverilmesine 3 yıl kalma şartı cinsel taciz suçunda aranmayacaktır.
• Yürürlükten kaldırılan 4422 Sayılı Çıkar Amaçlı Suç Örgütleri ile Mücadele Kanunu’nun 14. maddesi gereği etkin pişmanlık hükümlerinden yararlanan hükümlüler, koşullu salıverilmelerine 2 yıldan daha az süre kalması halinde açık cezaevine ayrılma hakkını kazanır.
• Örgütlü tüm suçlardan; suç işlemek amacıyla örgüt kurma ve yönetme, örgüt üyeliği suçu,örgüte yardım etme suçu, örgüt adına suç işleme, örgüt propagandası yapma suçu vb. suçlardan mahkum olanlar örgütten ayrıldıkları idare ve gözlem kurulu kararıyla tespit edildiği takdirde koşullu salıverilme tarihine bir yıldan az süre kalmak şartıyla açık cezaevine geçeme hakkı kazanırlar.
• Birden fazla cezası infaz edilen hükümlü hakkında cezaların toplanması kararı alındığında, açık kuruma ayrılmada esas alınacak suç, koşullu salıverilme tarihine en az sürenin arandığı suçtur. Örneğin, aynı hükümlü ile ilgili kasten adam yaralama suçu nedeniyle 2 yıl, hırsızlık suçu nedeniyle 2 yıl olarak verilen cezalar hakkında toplama kararı alındığında, açık cezaevine geçiş hakkı için ölçü alınacak suç vasfı kasten yaralama suçu değil, hırsızlık suçudur. Görüldüğü üzere birden fazla cezaların toplanması kararı, hükümlünün açık hapisahneye geçiş koşullarını zorlaştırmaktadır.

Bazı Suçlarda Açık Hapishaneye Geçiş Kararının Biçimi

İnfaz kanunu 89/3 düzenlemesi uyarınca bazı suçlarda açık ceza infaz kurumuna geçiş kararının verilmesi için kanunda ayrı bir usül belirlenmiştir.

Hükümlülerin değerlendirilmesi ve iyi hâlin belirlenmesi

Madde 89- (Başlığı ile Birlikte Değişik:14/4/2020-7242/36 md.)

(…)

(3) Toplam on yıl ve daha fazla hapis cezasına mahkûm olanlar ile terör suçları, örgüt kurmak, yönetmek veya örgüte üye olmak suçları, örgüt faaliyeti kapsamında işlenen suçlar, kasten öldürme suçları, cinsel dokunulmazlığa karşı işlenen suçlar ve uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti suçlarından mahkûm olanlar hakkında yapılacak açık ceza infaz kurumuna ayırmaya, denetimli serbestlik tedbiri uygulanarak cezanın infazına ve koşullu salıverilmeye ilişkin değerlendirmelerde idare ve gözlem kuruluna Cumhuriyet başsavcısı veya belirleyeceği bir Cumhuriyet savcısı başkanlık eder. Ayrıca, idare ve gözlem kuruluna Cumhuriyet başsavcısı tarafından belirlenen bir izleme kurulu üyesi ile Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ve Sağlık Bakanlığı il veya ilçe müdürlükleri tarafından belirlenen birer uzman kişi katılır.

(…)

(6) Açık ceza infaz kurumuna ayırmaya, denetimli serbestlik tedbiri uygulanarak cezanın infazına ve koşullu salıverilmeye ilişkin olarak tutum ve davranışları olumsuz değerlendirilen hükümlülerin yeniden değerlendirilmeye tabi tutulma süreleri bir yılı geçemez.

Çocuk Mahpuslarda Açık Hapishaneye Geçme Hakkı Nasıl Uygulanır?

Çocuk mahpuslar açısından açık hapishaneye geçme hakkı İnfaz Yönetmeliğinin 7. Maddesinde düzenlenmektedir:

Çocuk eğitimevinden açık kuruma ayrılacak hükümlüler

MADDE 7 – (1) Çocuk eğitimevinde cezası infaz edildiği sırada eğitime devam etmeyenler on sekiz yaşını bitirdiklerinde, eğitime devam edenler ise yirmi bir yaşını bitirdiklerinde suç türüne bakılmaksızın açık kuruma gönderilir. (Ek cümle:RG-22/8/2015-29453) Açık kuruma gönderilenlerin on sekiz yaşını doldurmadan önce işlediği diğer suçların cezaları da açık kurumlarda infaz edilir.

01.07.2016 Tarihinden Önce İşlenip 671 Sayılı KHK Kapsamında Kalan Suçlarda Açık Hapishaneye Geçiş

07.09.2016 tarihli ve 29824 sayılı yönetmelik değişikliğiyle, 01.07.2016 tarihinden önce işlenen ve 671 sayılı KHK infaz rejimi kapsamında kalan suçlar açısından ayrı bir ceza infaz oranı uygulandığından, 671 sayılı KHK kapsamında kalan suçlarda açık hapishaneye geçiş sistemi farklıdır (Açık Ceza İnfaz Kurumuna Ayrılma Yönetmeliği Geçici Md.1).

Buna göre, bu suçlarda açık cezaevine geçiş ve cezanın 1/10’unu kapalı cezaevinde geçirme şartı şu şekilde uygulanacaktır

• 07.2016 tarihinden önce işlenip de 671 sayılı KHK’nin infaz rejimi kapsamında olan suçlardan 5 yıldan az ceza alanlar, en fazla 3 gün içinde ‘iyi halli’ olduğu tespit edilince açık cezaevine geçiş hakkını kazanır ve diğer koşulları varsa derhal denetimli serbestlik uygulamasından yararlanır.
• 07.2016 tarihinden önce işlenip de 671 sayılı KHK’nin infaz rejimi kapsamında olan suçlardan 5 yıl ve üstü ile 10 yıldan az ceza alanlar, açık cezaevine geçiş için mutlaka 1 ay kapalı cezaevinde geçirmek zorundadırlar.
• 07.2016 tarihinden önce işlenip de 671 sayılı KHK’nin infaz rejimi kapsamında olan suçlardan 10 yıl veya daha fazla ceza alan mahkumlar açık cezaevine geçebilmek için cezalarının 1/10’unu kapalı cezaevinde geçirmek ve koşullu salıverilmeye ilişkin diğer istisnaları (örneğin, hırsızlık, yağma veya uyuşturucu madde ticareti suçlarında açık cezaevine geçiş için koşullu salıverilmeye 5 yıl kalması şartı gibi) yerine getirmek zorundadır.

Hükümlünün kapalı hapishanede geçirmesi gereken süre hesaplanırken tutuklulukta geçirdiği süreler de kapalı hapishanede geçmesi gereken süreye dahil edilir.

Koşullu Salıverilmesine 5 Yıl Kala Açık Hapishaneye Geçme Hakkı Kazanılan Durumlar

• Müebbet hapis cezasına mahkûmiyet,
• Yağma Suçu, Nitelikli Yağma Suçu,
• Nitelikli Hırsızlık Suçu,
• Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal veya ticareti, uyuşturucu kullanılmasını kolaylaştırma suçu (5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 142, 148, 149, 188 ve 190 ıncı maddeleri).

Koşullu Salıverilmesine 3 Yıl Kala Açık Hapishaneye Geçme Hakkı Kazanılan Suçlar

• Cinsel Saldırı Suçu (TCK md.102),
• Cinsel İstismar Suçu (TCK md.103),
• Eşe karşı işlenen kasten öldürme veyakasten yaralama veya eziyet suçlarından (TCK 82/1-d, 86/3-a ve 96/2-b maddeleri) mahkum olanlar,
• Cezaları yüksek güvenlikli kapalı kurumlar veya diğer kapalı kurumların yüksek güvenlikli bölümlerinde infaz edilenlerden toplam cezalarının üçte birini bu kurumlarda iyi hâlli olarak geçiren ve koşullu salıverilme tarihine üç yıl veya daha az süre kalanlar,

Yeni İnfaz Rejimine Göre Bazı Suçlarda Açık Hapishane Şartları

01.07.2016 tarihinden sonra işlenip de hükmedilen ceza miktarı nedeniyle yukarıda açıkladığımız şartlarla doğrudan açık cezaevine geçiş imkanı olmayan hükümlüler belli bir süre kapalı cezaevinde kaldıktan sonra açık cezaevine geçerler. 01.07.2016 tarihinden sonra işlenen aşağıdaki suçlarda açık cezaevine geçiş için; toplam cezaları 10 yıldan az olan mahkumlar 1 ay, toplam cezaları 10 yıldan fazla olan mahkumlar cezalarının 1/10’unu kapalı cezaevinde geçirmek ve her iki halde koşullu salıverilme süresine ilişkin istisnaları yerine getirmek kaydıyla açık hapishaneye geçebilirler:

• Malvarlığına Karşı Suçlar: Dolandırıcılık Suçu, Mala Zarar Verme Suçu, Güveni Kötüye Kullanma Suçu, Bedelsiz Senedi Kullanma Suçu, Suç Eşyasının Satın Alınması veya Kabul Edilmesi Suçu, Hileli veya Taksirli İflas Suçu, Banka veya Kredi Kartlarının Kötüye Kullanılması Suçu
• Hayata Karşı Suçlar:Kasten Öldürme (Hapis Cezası Süreli Olmalıdır), Kasten Yaralama Suçu, Taksirle Ölüme Neden Olma Suçu, Taksirle Yaralama Suçu
• Hürriyete Karşı Suçlar: Tehdit Suçu, Cebir Suçu, Şantaj Suçu, Kişiyi Hürriyetinden Yoksun Kılma Suçu.
• Özel Hayata ve Şerefe Karşı Suçlar:Hakaret Suçu, Özel Hayatın Gizliliğini İhlal Suçu, Kişisel Verilerin Kaydedilmesi Suçu, Haberleşmenin Gizliliğini İhlal, Kişisel verileri ele geçirme, yayma veya başkasına verme suçu
• Kamu Güvenine ve Adliyeye Karşı Suçlar: Özel Belgede Sahtecilik Suçu, Resmi Evrakta Sahtecilik Suçu, Resmi Evrakta Sahtecilik Suçu, Mühürde Sahtecilik Suçu, Kıymetli Damgada Sahtecilik Suçu, İftira Suçu, Suç Üstlenme Suçu, Suçluyu Kayırma Suçu, Yalan Tanıklık Suçu, Açığa Atılan İmzanın Kötüye Kullanılması Suçu, Suç delillerini Yok Etme, Gizleme veya Değiştirme Suçu

7456 sayılı kanun kapsamında getirilen düzenlemeler

14/07/2023 tarihinde 7456 sayılı kanun  ile 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’da yapılan düzenleme ile mahpusların açığa ayrılma süreleri bakımından geçici birtakım değişiklikler yapılmıştır. Söz konusu kanun değişikliği ile yeni bir infaz rejimi değil, belirli statüde olan mahpuslar açısından bir düzenleme yapılmıştır.  Düzenleme şu şekildedir:

Geçici Madde 10– (Ek: 14/7/2023-7456/15 md.)

(1) 31/7/2023 tarihi itibarıyla geçici 9 uncu maddenin beşinci fıkrası uyarınca Covid-19 salgın hastalığı nedeniyle izinde bulunan hükümlüler, izin bitimini takip eden onbeş gün içinde infaz işlemlerinin devam ettiği kurumlara dönmek zorundadır.

(2) 31/7/2023 tarihi itibarıyla geçici 9 uncu maddenin beşinci fıkrası uyarınca Covid-19 salgın hastalığı nedeniyle izinde bulunan ve ilgili mevzuat uyarınca cezalarının denetimli serbestlik tedbiri uygulanmak suretiyle infazına beş yıl ve daha az süre kalan hükümlülerin talebi aranmaksızın, cezalarının koşullu salıverilme tarihine kadar olan kısmının denetimli serbestlik tedbiri uygulanmak suretiyle infazına infaz hâkimi tarafından karar verilebilir.

(3) Yukarıdaki fıkralar uyarınca, izinden dönecek hükümlüler ile hakkında denetimli serbestlik kararı verilecek hükümlülere ilişkin hususlar, Adalet Bakanlığının resmî internet sitesinde duyurulur.

(4) 105/A maddesi kapsamında denetimli serbestlik tedbiri uygulanmak suretiyle cezası infaz edilip geçici 9 uncu maddenin beşinci fıkrası uyarınca Covid-19 salgın hastalığı nedeniyle 31/7/2023 tarihi itibarıyla izinde bulunan hükümlüler, koşullu salıverilme tarihine kadar olan süreleri 105/A maddesinin beşinci fıkrasında belirtilen yükümlülüklere tabi olmadan geçirirler.

(5) Geçici 9 uncu maddenin altıncı fıkrası uyarınca açık ceza infaz kurumuna gönderilen hükümlüler, 31/7/2023 tarihi itibarıyla açık ceza infaz kurumuna ayrılmış sayılır.

(6) Türk Ceza Kanununun İkinci Kitap Dördüncü Kısım Dördüncü, Beşinci, Altıncı ve Yedinci Bölümünde tanımlanan suçlar, Terörle Mücadele Kanunu kapsamına giren suçlar ve örgüt faaliyeti kapsamında işlenen suçlar hariç olmak üzere, 31/7/2023 tarihi itibarıyla kapalı ceza infaz kurumlarında bulunan hükümlülerden, toplam hapis cezası on yıldan az ise bir ayını, on yıl ve daha fazla ise üç ayını bu kurumlarda geçirip ilgili mevzuat uyarınca açık ceza infaz kurumlarına ayrılmasına üç yıl veya daha az süre kalanlar, bu şartların oluştuğu tarih itibarıyla açık ceza infaz kurumlarına ayrılabilir. Bu hükümlüler ile 31/7/2023 tarihinde geçici 9 uncu maddenin altıncı fıkrası kapsamında açık ceza infaz kurumunda bulunan hükümlüler, talepleri hâlinde en az üç ay açık ceza infaz kurumunda kalmış olmak şartıyla ilgili mevzuat uyarınca cezaların denetimli serbestlik tedbiri altında infazı uygulamasından üç yıl erken yararlandırılır.

(7) Altıncı fıkra hükümleri 31/7/2023 tarihi itibarıyla;

1. a) Hapis cezasının infazı 16, 16/A ve 17 nci maddeleri kapsamında ertelenmiş olan,
2. b) Hapis cezasının infazı durdurulmuş olan,

hükümlüler hakkında da uygulanır.

(8) Koşullu salıverilmenin geri alınması nedeniyle 31/7/2023 tarihi itibarıyla cezası aynen infaz edilen veya ikinci defa mükerrir olup 31/7/2023 tarihi itibarıyla bu cezanın infazı için ceza infaz kurumunda bulunan hükümlülerin bu cezalarının infazı bakımından altıncı fıkra hükümleri uygulanmaz. Bu hükümlülerin 31/7/2023 tarihi itibarıyla kesinleşmiş ancak infaz edilmemiş diğer hapis cezaları bakımından altıncı fıkra hükümleri uygulanır.

• Geçici 10. maddenin 2. Fıkrası uyarınca 31 Temmuz 2023 itibariyle açık ceza infaz kurumunda bulunan ve Covid-19 izninde bulunan, denetimli serbestlik tedbiri uygulanarak cezasının infazına en fazla 5 yıl kalmış hükümlülerin talebi aranmaksızın cezalarının koşullu salıverilme tarihine kadar olan kısmının denetimli serbestlik tedbiri altında geçirmelerine hakimlikçe karar verilebilecektir.

• Geçici 10. maddenin 4. Fıkrası uyarınca 31 Temmuz 2023 itibariyle cezaları denetimli serbestlik tedbiri uygulanarak infaz edilen ve Covid-19 izninde bulunan mahpusların kanunda gösterilen yükümlülüklere tabi olmadan geçirebilecekleri düzenlenmiştir.

• Geçici 10. maddenin 6. Fıkrası ise 31 Temmuz 2023 tarihi itibariyle kapalı ceza infaz kurumunda olan ve yapılan düzenleme dışı bırakılan suçlar hariç olmak üzere olmak üzere toplam hapis cezası on yıldan az ise bir ayını, on yıl ve daha fazla ise üç ayını kapalı ceza infaz kurumunda geçirerek ilgili mevzuat uyarınca açık ceza infaz kurumlarına ayrılmasına üç yıl veya daha az süre kalan mahpuslar, şartların oluştuğu tarih itibarıyla açık ceza infaz kurumlarına ayrılabilecekleri düzenlenmiştir. Bu fıkra hükümleri hapis cezası ertelenmiş veya infazı durdurulmuş mahpuslar açısından da uygulanır.

Açık hapishaneye ayrılmayacak mahpuslar

Yönetmelik, bazı suçlar ve cezalar açısından açık cezaevine geçiş uygulamasını yasaklamıştır. Bu suç tipleriyle veya cezalarla mahkûm olanların açık cezaevine ayrılma hakkı mevcut değildir.

Açık kuruma ayrılamayacak hükümlüler
MADDE 8 – (Değişik:RG-22/8/2015-29453)
(1) Kapalı kurumlarda bulunan hükümlülerden;
a) Ağırlaştırılmış̧ müebbet hapis cezasına mahkûm olanlar,
b) Haklarında ikinci defa tekerrür hükümleri uygulananlar,
c) (Değişik:RG-22/2/2017-29987) Haklarında iyi hal kararı verilse bile, 5275 sayılı Kanunun 44 üncü maddesinde sayılan eylemlerden dolayı toplam beş̧ ve daha fazla hücreye koyma cezası alıp, son hücreye koyma cezasının kaldırılması üzerinden bir yıl geçmemiş̧ olanlar, ç) Terör ve örgütlü suçlardan hükümlü olup, 6 ncı maddenin ikinci fıkrasının (c) ve (ç) bentleri dışında kalanlar,açık kurumlara ayrılamaz.
(2) Ayrıca;

1. a) Koşullu salıverilme kararı geri alınanların, geri alınan cezalarının tamamı,
   b) Denetimli serbestlik tedbirinin ihlali sonucunda, koşullu salıverilme tarihine kadar olan sürenin tamamı,
   c) Çocuk eğitimevleri hariç̧, kapalı kurumlardan firar edenler ile açık kurumlardan ikinci kez firar etmiş̧ olanların, firar tarihinden önce kesinleşmiş̧ olan cezaları ve koşullu salıverilme tarihine kadar kesinleşerek infazına başlanacak olan cezalarının tamamı,
   ç) 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu gereğince verilen hapsen tazyik veya tazyik hapisleri dışında, diğer kanunlarda düzenlenen tazyik, disiplin veya zorlama hapislerinin tamamı,
   kapalı kurumlarda infaz edilir. Diğer cezalar, Yönetmelikte aranan koşulların bulunması halinde açık kurumlarda infaz edilebilir.
   (3) Kapalı kurumda hükümlü̈ olup;
   a) İşlediği iddia olunan başka bir suçtan dolayı haklarında 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun 100 üncü maddesine göre tutuklama kararı verilenler,
   b) Yaş, sağlık durumu, bedensel veya zihinsel yetenekleri bakımından çalışma koşullarına uyum sağlayamayacakları idare ve gözlem kurulu kararıyla saptananlar,
   bu durumları devam ettiği sürece açık kurumlara ayrılamaz.

• Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına mahkûm olanlar, açık cezaevine geçiş hakkına sahip değildirler. Örneğin, nitelikli adam öldürme suçundan ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası olan mahkumların, açık cezaevine ayrılma hakkı yoktur.
• Kapalı kurumlardan bir kez firar edenler ile açık kurumlardan ikinci kez firar etmiş olanların, firar tarihinden önce kesinleşmiş olan cezaları ve koşullu salıverilme tarihine kadar kesinleşerek infazına başlanacak olan cezalarının tamamı kapalı cezaevinde geçirilir. (Yönetmelik m.8/2-c).
• Haklarında ikinci defa “Tekerrür” hükümleri uygulanan mahkumlar, açık cezaevine ayrılma hakkını kaybetmektedir.
• Haklarında iyi hal kararı verilse bile, 5275 sayılı Kanunun 44’üncü maddesinde sayılan eylemlerden dolayı toplam beş ve daha fazla hücreye koyma cezası alıp, son hücreye koyma cezasının kaldırılması üzerinden bir yıl geçmemiş olanlar açık cezaevine geçiş yapamazlar.
• Siyasi suçlardan dolayı mahkûm olanlar açık cezaevine geçiş hakkına sahip değildirler.
• Mahkûm cezaevinden koşullu salıverildikten sonra herhangi bir nedenle hakkındaki koşullu salıverilme kararı geri alınırsa, geri alınan cezalarının tamamını kapalı cezaevinde geçirmek zorundadır.
• İcra-iflas kanunu dışında verilen tazyik hapsi, disiplin veya zorlama hapislerinin tamamı kapalı cezaevinde infaz edilir.
• Kapalı cezaevinde hükümlü olarak tutulduğu sırada başka bir suçtan tutuklanan mahkumlar, diğer suçtan tutukluluk halleri bitene kadar açık cezaevine ayrılma hakkını kullanamazlar.
• Açık cezaevindeki çalışma koşullarına uyum sağlayamayacakları idare ve gözlem kurulu kararıyla tespit edilenler açık cezaevine ayrılma hakkını kullanmazlar. İdare ve gözlem kurulu kararına bir ceza avukatı vasıtasıyla itiraz edilebilir.

Açık hapishaneden kapalı hapishaneye iade

Açık hapishanede cezası infaz edilen mahpuslardan;

– Haklarında 5271 CMK sayılı Kanunun 100. Maddesine göre tutuklama kararı verilenler,

– Firar edenler veya izin ihlali suçunu işleyenler,

– Kınamadan başka bir disiplin cezası alıp disiplin cezası kesinleşenler,

– Açık Ceza İnfaz Kurumlarına Ayrılma Yönetmeliği nedeniyle doğrudan açık kurumlara gönderilen mahpuslar hariç olmak üzere; yaş, sağlık durumu, bedensel veya zihinsel yetenekleri bakımından çalışma koşullarına uyum sağlayamayacakları açık hapishane idaresince rapor edilenler (bu rapora karşı infaz hakimliğine itiraz edilebilir),

-İş temin edildiği halde çalışmadığı veya iş düzenine uyum sağlayamadığı iddia edilenler,

Açık hapishane idaresi kararı ile kapalı hapishaneye iade edilebilir ancak bu karar derhal infaz hakimliğini onayına sunulur.

Hapishane idaresi, asayiş ve düzeni sağlama gerekçesi ile mahpusun disiplin cezasının kesinleşmesi beklenmeden tedbiren kapalı hapishaneye gönderilmesine karar verebilir.

İnfaz edilen cezası dışında başka bir suçtan haklarında mahkûmiyet kararı verilen mahpusların cezaları toplandıktan sonra koşullu salıverilmelerine bu Yönetmeliğin 6’ncı maddesinde belirtilen sürelerden daha fazla kaldığı tespit edilenler ile şartları tutmadığı halde açık kuruma ayrıldığı anlaşılanlar, açık hapishane idaresinin verdiği karar ile kapalı hapishaneye iade edilebilir ancak bu işlemlerin tümüne karşı infaz hakimliğine başvuru yapılabilir.

Kapalı Hapishaneden Açık Hapishaneye Ayırma Kararı

Kapalı cezaevinde bulunan hükümlü açık cezaevine geçmek istediğini yazılı bir dilekçeyle bildirdiği takdirde açık cezaevine geçiş işlemleri başlatılır. Talep olmadan idare kendiliğinden mahkûmu açık cezaevine göndermez. Mahkûmun açık cezaevine geçme talebi idare tarafından değerlendirilerek açık cezaevine ayrılma şartlarını taşıdığı anlaşıldığı takdirde, idare ve gözlem kurulu, mahkum hakkında açık cezaevine ayrılma kararı verir. Hükümlü böylece cezasının denetimli serbestlikle tahliyesine kadar geçecek süresini açık cezaevinde geçirir.

Firar suçu ve Açık Hapishaneye Geçiş Şartları

Çocuk eğitimevleri hariç, kapalı kurumlardan firar edenler ile açık kurumlardan ikinci kez firar etmiş olanların, firar tarihinden önce kesinleşmiş olan cezaları ve koşullu salıverilme tarihine kadar kesinleşerek infazına başlanacak olan cezalarının tamamı, kapalı kurumlarda infaz edilir.  (Açık Cezaevine Ayrılma Yönetmeliği md. 8/2-c).

Açık cezaevindeyken firar suçu işleyen hükümlü, “iyi halli” statüsünü kaybeder. Firar suçu işleyip koşullu salıverilme hükümlerinden yararlanmak isteyen hükümlü iyi hali yeniden kazanmalıdır. Hükümlünün, iyi hali yeniden kazanılabilmesi için firar suçu nedeniyle verilen disiplin cezasının infaz edilmesi ve infazın üzerinden 1 yıl süre geçmesi gerekir (İnfaz Kanunu md. 48/4-f).

Açık cezaevinden firar suçu nedeniyle verilen disiplin cezasının üzerinden 1 yıl geçtikten sonra, cezaevi disiplin kurulu hükümlü hakkında “iyi hal” kararı verebilir. İyi hal kararı ile birlikte hükümlü koşullu salıverilme ve kapalı cezaevinden açık cezaevine geçiş hakkını hakkını yeniden kazanır.

Açık cezaevindeyken firar suçu işleyen hükümlü, kapalı cezaevine iade edilir. Açık cezaevindeyken firar suçu işlediği için kapalı cezaevine gönderilen hükümlünün tekrar açık cezaevine geçiş hakkı elde edebilmesi için şu şartlar gereklidir:

• a-) Firar Suçu Nedeniyle Disiplin Cezasının İnfazı: Hükümlü firar suçu işlediği için hakkında 11 günden 20 güne kadar hücreye koyma cezası uygulanır. Açık cezaevine geçebilmesi için hükümlü hakkında verilen hücreye koyma cezası infaz edilmelidir.
• b-) Disiplin Cezasının Kaldırılması ve “İyi Halli Hükümlü” Statüsünün Yeniden Kazanılması: Hükümlü, açık cezaevindeyken işlediği firar suçu nedeniyle verilen hücreye koyma cezasını infaz ettikten sonra disiplin cezasının kaldırılması ve “iyi halli hükümlü” statüsünü yeniden kazanmalıdır. Hükümlünün disiplin cezasının kaldırılması ve iyi halli hükümlü statüsünü yeniden kazanması için disiplin cezasının infazından itibaren 1 yıl geçmesi gerekir. Disiplin cezasının infazından itibaren 1 yıl geçtikten sonra cezaevi disiplin kurulu kararı ile hükümlünün disiplin cezası kaldırılarak, hükümlüye “iyi halli hükümlü” statüsü geri verilebilir (İnfaz Kanunu md. 48-4/f)
• c-) Disiplin Cezası Kaldırıldıktan Sonra İdarece Firar Etmeyeceğine Kanaat Getirilmesi: Disiplin cezası kaldırılan ve iyi halli olduğu tespit edilen hükümlünün açık cezaevine çıkabilmesi için bir daha firar etmeyeceğine ilişkin bir kanaat oluşması gerekir. Hükümlünün açık cezaevinden tekrar firar edeceğine dair emareler varsa açık ceza infaz kurumuna geçmesi mümkün değildir. (İnfaz Yönetmeliği 13/2).

Not: Bu bilgi notu 17.12.2023 tarihinde güncellenmiştir.

Not: Bu bilgi notu 17.12.2023 tarihinde güncellenmiştir.