İçindekiler
Hapishanelerde tutulan mahpusların radyo ve televizyon kanallarından ve internet olanaklarından yararlanma hakkı 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’un 67. maddesinde düzenlenmiştir. Çerçevesi kanunla belirlenen televizyon/radyo hakkına erişim Ceza İnfaz Kurumlarının Yönetimi ile Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Yönetmelik’in 75. maddesinde düzenlenmiştir. Ulusal mevzuatın yanı sıra mahpusların radyo ve televizyona erişim hakkı bakanlar komitesi tarafından yayınlanan Avrupa Cezaevi Kuralları ve Nelson Mandela kurallarınca da mahpuslara tanınmış bir haktır.
İnfaz Kanunu Düzenlemesi
Hükümlünün Radyo, Televizyon Yayınları ile İnternet Olanaklarından Yararlanma Hakkı
Madde 67-
Merkezi Yayın Sistemi
(1) Hükümlü, ceza infaz kurumlarında merkezî yayın sistemi bulunduğu takdirde bu sisteme bağlı olarak radyo ve televizyon yayınlarını izleme hakkına sahiptir.
Bağımsız Anten Kullanımı
(2) Merkezî yayın sistemi bulunmayan kurumlarda, yararlı olmayan yayınların izlenmesini ve dinlenmesini engelleyecek önlemler alınmak suretiyle bağımsız anten kullanılarak televizyon ve radyo izlenmesine ve dinlenmesine izin verilir. Bu cihazlar, bedeli kendisi tarafından ödenmek koşuluyla hükümlü adına kurumca satın alınır. Her ne biçimde olursa olsun dışardan gelenler tarafından getirilen radyo, televizyon ve bilgisayarlar kuruma alınmaz.
Eğitim Amaçlı Kullanım
(3) Kapalı ve açık ceza infaz kurumları ile çocuk eğitimevlerinde ancak, eğitim ve iyileştirme programları çerçevesinde kurum yönetimince belirlenen yerlerde görsel ve işitsel eğitim araç ve gereçlerinin kullanımına izin verilebilir. Eğitim ve iyileştirme programları gerekli kıldığı takdirde denetim altında internetten yararlanılabilir. Hükümlü, odasında bilgisayar bulunduramaz. Ancak, Adalet Bakanlığının uygun görmesi hâlinde eğitim ve kültürel amaçlı olarak bilgisayarın ceza infaz kurumuna alınmasına izin verilebilir.
Kısıtlama Durumları
(4) Bu haklar, tehlikeli hâlde bulunan veya örgüt mensubu hükümlüler bakımından kısıtlanabilir.
Yönetmelik Düzenlemesi
Kanunla çerçevesi belirtilen bu hak Televizyon/Radyo hakkına erişim Ceza İnfaz Kurumlarının Yönetimi ile Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Yönetmelik’in 75. maddesinde düzenlenmiştir.
Hükümlünün Radyo, Televizyon Yayınları ile İnternet Olanaklarından Yararlanma Hakkı
Madde 75-
Merkezi Yayın Sistemi
(1) Hükümlü̈, kurumlarda merkezi yayın sistemi bulunduğu takdirde bu sisteme bağlı olarak radyo ve televizyon yayınlarını izleme hakkına sahiptir.
Bağımsız Anten ve Cihaz Temini
(2) Merkezi yayın sistemi bulunmayan kurumlarda, yararlı olmayan yayınların izlenmesini ve dinlenmesini engelleyecek önlemler alınmak suretiyle bağımsız anten kullanılarak televizyon ve radyo izlenmesine ve dinlenmesine izin verilir. Bu cihazlar, bedeli kendisi tarafından ödenmek koşuluyla hükümlü̈ adına kurumca satın alınır. Her ne biçimde olursa olsun dışardan gelenler tarafından getirilen radyo, televizyon ve bilgisayarlar kuruma alınmaz.
Eğitim ve İyileştirme Programları
(3) Kapalı ve açık kurumlar ile çocuk eğitimevlerinde ancak eğitim ve iyileştirme programları çerçevesinde kurum yönetimince belirlenen yerlerde görsel ve işitsel eğitim araç̧ ve gereçlerinin kullanımına izin verilebilir. Eğitim ve iyileştirme programları gerekli kıldığı takdirde denetim altında internetten yararlanılabilir. Hükümlü̈, odasında bilgisayar bulunduramaz. Ancak Bakanlığın uygun görmesi halinde eğitim ve kültürel amaçlı olarak bilgisayarın kuruma alınmasına izin verilebilir.
Tehlikeli Hükümlüler İçin Kısıtlamalar
(4) Bu haklar, idare ve gözlem kurulu kararı ile tehlikeli hükümlü̈ oldukları saptananlar veya örgüt mensubu hükümlüler bakımından kısıtlanabilir.
Özel Tehlike Oluşturanlar
(5) İşlediği suçun nitelik ve işleniş̧ biçimi göz önüne alındığında, toplum için ciddi bir tehlike oluşturan, kurumdaki tutum ve davranışlarıyla, suç̧ işlemek amacıyla kurulan silahlı örgütün yöneticiliğini yapmaya devam eden, bu konuda herhangi bir yöntemle, kurum içi veya dışındaki kişilere talimat veya mesaj veren hükümlülerin, idare ve gözlem kurulu kararıyla televizyon yayınlarını izlemesine ve bilgisayar ile internetten yararlanmasına izin verilmez.
Uluslararası Standartlar
Nelson Mandela Kuralları
Birleşmiş Milletler Hükümlülerin İyileştirilmesi İçin Asgari Standart Kurallarının (Nelson Mandela Kuralları) 63. Kuralında bu husus düzenlenmiştir:
Kural 63 – Mahpusların gazete, dergi veya kurumların özel yayınlarını okumaları, radyo dinlemeleri, konferansları veya kurum idaresinin çıkardığı veya denetlediği benzeri araçları izlemeleri sağlanarak, önemli haberler hakkında düzenli olarak bilgi sahibi olmaları sağlanır.
Avrupa Cezaevi Kuralları
Avrupa Cezaevi Kuralları’nın “Dış Dünya İle İletişim” başlıklı 24. maddesinde ise mahpusların radyoya erişim hakkı tanımlanmıştır:
24.10 Belirli bir dava kapsamında, adlî bir merci tarafından, belirli bir süre için konulan özel bir yasaklama olmadıkça mahpusların gazete, dergi ve diğer yayınları okumalarına ve bunlara abone olmalarına, radyo ve televizyon yayınlarından yararlanmalarına ve böylece toplum hayatındaki gelişmeler konusunda düzenli olarak bilgi edinmelerine izin verilmelidir.
Hakkın Kullanımı ve Uygulama
Cihaz Temin Koşulları
Mahpusun radyo ve televizyon yayınlarından yararlanma hakkını kullanabilmesi için öncelikle bir radyo veya televizyona sahip olması gerekir.
Merkezi yayın sistemi bulunmayan hapishanelerde, hapishane idaresi -teknik önlemlerle bazı yayınları sınırlayıp- bağımsız anten kullanarak mahpusların radyo ve televizyon kanallarına ulaşmasını sağlamakla yükümlüdür.
Radyo Edinme Hakkı
Her mahpusun kulaklıkla dinleyebileceği ve sadece FM kanalını çekmeye ayarlanmış pille çalışan el radyosu edinme hakkı bulunmaktadır.
Mahpuslar elektronik aletleri ücretini ödeyerek hapishanenin kantininden satın almak zorundadır.
Televizyon Temini
Mahpuslar televizyon alamayacak durumdaysa öncelikle hapishane idaresinden hibe edilen veya tahliye olan mahpusların bıraktığı televizyonlardan birinin tarafına verilmesini talep edebilir.
İnternet Kullanımı
İnternet, Adalet Bakanlığı’nın uygun görmesi halinde hapishane idaresinin kontrolünde ve sınırlı olarak eğitim ve öğretim amaçlı kullanılabilir. Bu hak TMK kapsamında hükümlü olan mahpuslara kısıtlanabilir fakat bu kısıtlılık kararına karşı da şikâyet yoluyla İnfaz Hakimliği’ne başvuru yapılabilir.
Notlar ve Uyarılar
Notlar:
Mevzuattaki düzenlemelerin içinde bulunduğunuz koşullar açısından yetersiz olduğunu düşünüyorsanız bize bildirmenizi rica ediyoruz. Böylece mevzuatın ve uygulamanın insan hakları odaklı iyileştirilmesi için savunuculuk faaliyetlerimize dahil etmemiz söz konusu olabilecektir.
Denetim mekanizmalarına başvuru yapmak isterseniz sizlere Mahpuslar İçin Haklarım Başvuru Kılavuzunu gönderebiliriz. Eğer internete erişiminiz varsa bu kılavuzu derneğimizin web sayfasında bulabilirsiniz.
Not: Bu bilgi notu 17.12.2023 tarihinde güncellenmiştir.