İçindekiler
Türk Ceza Kanunu’nda Hükümlü ve Tutuklunun Kaçması (Firar) Suçu
Türk Ceza Kanunu’nda Hükümlü veya Tutuklunun Kaçması (firar) suçu 292. maddede düzenlenmiştir:
Hükümlü ve Tutuklunun Kaçması
Madde 292-
Temel Suç
(1) Tutukevinden, ceza infaz kurumundan veya gözetimi altında bulunduğu görevlilerin elinden kaçan tutuklu veya hükümlü hakkında altı aydan bir yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.
Nitelikli Haller
(2) Bu suçun, cebir veya tehdit kullanılarak işlenmesi halinde, bir yıldan üç yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.
(3) Bu suçun, silahlı olarak ya da birden çok tutuklu veya hükümlü tarafından birlikte işlenmesi halinde, yukarıdaki fıkralara göre verilecek ceza bir katına kadar artırılır.
(4) Bu suçun işlenmesi sırasında kasten yaralama suçunun neticesi sebebiyle ağırlaşmış hallerinin veya kasten öldürme suçunun gerçekleşmesi ya da eşyaya zarar verilmesi durumunda, ayrıca bu suçlara ilişkin hükümlere göre cezaya hükmolunur.
Uygulama Kapsamı
(5) Bu maddede yazılı hükümler, ceza infaz kurumu dışında çalıştırılan hükümlüler ile hapis cezası adlî para cezasından çevrilmiş olanlar hakkında da uygulanır.
TCK 292’de düzenlenen cezalar 12-18 yaş arasında bu suçu işlediği iddia edilen çocuklar için indirimli olarak uygulanır.
Etkin Pişmanlık
Bu suça ilişkin etkin pişmanlık kurumu öngörülmüştür. Etkin pişmanlık, bir suçun işlenmesinden sonra failin pişmanlık göstermesi durumunda cezasının azaltılması veya tamamen ortadan kaldırılması halidir. Bu suça ait etkin pişmanlık hükümleri TCK’nın 293. maddesinde düzenlenmektedir.
Madde 293-
(1) (…) tutuklu veya hükümlünün, kaçtıktan sonra etkin pişmanlık göstererek kendiliğinden teslim olması halinde, kaçtığı günden itibaren teslimin gerçekleştiği güne kadar geçen süre dikkate alınarak, verilecek cezanın altıda beşinden altıda birine kadarı indirilir. Ancak, kaçma süresinin altı ayı geçmesi halinde cezada indirim yapılmaz.
İzinden Dönmeme ve Geç Dönme
Mahpusun verilen izinden dönmemesi veya geç dönmesi “firar” suçu kapsamında değerlendirilmez. 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’da düzenlenen izinden dönmeme, geç dönme başlıklı madde ise şu şekildedir:
İzinden Dönmeme, Geç Dönme
Madde 97-
(1) İzinden dönmeyen veya iki günden fazla bir süre geçtikten sonra dönen hükümlüler hakkında Türk Ceza Kanunu’nun 292’nci ve izleyen maddelerinde yazılı hükümler uygulanır. (Ek cümle:14/4/2020-7242/40 md.) Salgın hastalık, doğal afet, savaş veya seferberlik durumunda bu sebeplerden dolayı izinden dönemeyen veya geç dönen hükümlülere ceza verilmez.
(2) İzin süresini iki gün veya daha az bir süre geçiren hükümlüler hakkında disiplin işlemi yapılır. (Mülga cümle:14/4/2020-7242/40 md.) (…)
(3) (Ek:14/4/2020-7242/40 md.) İzinden dönmeyen veya iki günden fazla bir süre geçtikten sonra dönen hükümlüler ile firar eden hükümlülere bir daha özel izin verilmez.
Açık Hapishanelerden Firar Eden Hükümlülerin Durumu
Açık hapishanelerden firar eden hükümlüler kapalı hapishanelere iade sürecinde disiplin cezasıyla karşılaşır. Yeniden açık hapishaneye geçebilmesi için bazı şartlar aranır. Bu şartlar Açık Ceza İnfaz Kurumlarına Ayrılma Yönetmeliğinde Düzenlenmiştir;
Yeniden Açık Kuruma Ayrılma
Madde 13-
Genel Disiplin Cezaları Sonrası Ayrılma
(1) (Değişik:RG-22/2/2017-29987) Açık kurumda cezası infaz edilmekte iken; firar suçu hariç kınama dışında disiplin cezası verilmek suretiyle kapalı kuruma iade edilenler disiplin cezasının kaldırılma tarihinden itibaren, Yönetmelikte aranan diğer şartlara uyduğu takdirde açık kuruma ayrılabilir.
Firar Sonrası Ayrılma Şartları
(2) (Değişik:RG-22/2/2017-29987) Açık kurumda cezası infaz edilmekte iken ilk kez firar edip yakalanan ve hücreye koyma disiplin cezası verilmek suretiyle kapalı kuruma iade edilen hükümlüler, disiplin cezasının kaldırılmasından itibaren Yönetmelikte aranan diğer şartlara uyduğu ve bir daha firar etmeyeceği değerlendirildiği takdirde açık kuruma ayrılabilir. Açık kurumdan ikinci kez firar eden hükümlüler hakkında ise bu Yönetmeliğin 8 inci maddesinin ikinci fıkrasının (c) bendi hükmü uygulanır.
Bu maddede belirtilen 8. maddenin 2. fıkrasının c bendine göre çocuk eğitimevleri hariç, kapalı kurumlardan firar edenler ile açık kurumlardan ikinci kez firar etmiş olanların, firar tarihinden önce kesinleşmiş olan cezaları ve koşullu salıverilme tarihine kadar kesinleşerek infazına başlanacak olan cezalarının tamamı kapalı kurumlarda infaz edilir.
Diğer Nedenlerle İade Edilenler
(3) Yaş, sağlık durumu, bedensel veya zihinsel yetenekleri bakımından veya güvenlik nedeniyle kapalı kuruma gönderilen hükümlüler, altı aylık süre geçtikten sonra şartları uyması halinde yeniden açık kuruma ayrılabilir.
Çocuk Hükümlüler İçin Özel Düzenlemeler
NOT: Çocuklar için kapalıya iade disiplin cezasından sonra açık kuruma ayrılmak ise ayrıca düzenlenmiştir. Çocuk mahpuslar, yalnızca kapalıya iade disiplin suçuna sebep olan fiiller dolayısıyla kapalıya gönderilebilirler, bunlardan biri de firardır. Kapalıya iade süreleri şu şekilde düzenlenmiştir: İlk defa kapalıya gönderildiği takdirde kapalıda kalma süresi 6 aydır. Kapalıya iade disiplin cezasını gerektirecek fiillerin tekrarında ise bu sefer bir yıl süreyle kapalı hapishanede tutulur.
Firar Suçundan Beraat Durumu
NOT: Hükümlü firar suçundan beraat etmiş ise, disiplin cezasının iptali gerekir. Müddetnamenin de firar etmeyen hükümlüye göre düzenlenmesi gerekir. Bu konuya ilişkin bazı Yargıtay kararları notun aşağısında yer almaktadır.
Yargıtay İçtihatları
1- Yargıtay İlamı (Kanun Yararına Bozma İstemi)
Adalet Bakanlığı Ceza İşleri Genel Müdürlüğü’nün 20/05/2013 tarih ve 2013/8093-32652 sayılı kanun yararına bozma talebine istinaden Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı’nın 05/06/2013 tarih 2013/180930 sayılı müzekkeresi ile; muhtelif suçlardan 27 yıl hapis cezası ile hükümlü H.. A..’ın, Ankara Açık Ceza İnfaz Kurumu’nda cezasını infaz etmekte iken 04/11/2009 tarihinde firar ettiğinden bahisle hakkındaki müddetnamenin 647 Sayılı Cezaların İnfazı hakkındaki kanunun 19/2 maddesi uyarınca hükümlülük süresinin 2/3 oranında infaz edilecek şekilde düzenlenmesine dair Ankara 3. Ağır Ceza Mahkemesi’nin 30/04/2012 tarih ve 2012/625 değişik iş sayılı kararına yönelik itirazın reddine ilişkin Ankara 4. Ağır Ceza Mahkemesi’nin 24/07/2012 tarih ve 2012/829 değişik iş sayılı kararını kapsayan dosya incelendiğinde, hükümlünün firar suçundan yargılandığı Ankara 9. Sulh Ceza Mahkemesi’nin 2009/1842 esas 2010/504 karar sayılı dosyasında beraatine karar verildiği, Ankara Açık Ceza İnfaz Kurumu disiplin kurulu tarafından 13/11/2009 tarih ve 2009/73 sayılı kararla verilen 11 günlük hücre disiplin cezasının Ankara İnfaz Hakimliği’nin 01/12/2010 tarih 2010/731-1146 sayılı kararla iptaline karar verildiği nazara alındığında, beraat eden herhangi bir disiplin cezasına konu edilmeyen eylem nedeniyle hükümlü hakkındaki müddetnamenin 647 Sayılı Cezaların İnfazı hakkındaki kanunun 19-2 maddesi uyarınca hükümlülük süresinin 2/3 oranında infaz edilecek şekilde düzenlenmesine karar verilemeyeceği gözetilmeden, itirazın bu nedenle kabulü yerine reddine karar verilmesinde isabet görülmediğinden Ankara 4. Ağır Ceza Mahkemesi’nin 24/07/2012 tarih ve 2012/829 değişik iş sayılı kararının 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 309. maddesi uyarınca kanun yararına bozulması talep edilmiştir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
I-OLAY: Hükümlü H.. A.. muhtelif suçlardan içtimalı olarak 28 yıl 2 gün hapis cezası ile cezalandırılmasına karar verilmiştir.
Hükümlü bu cezasını Ankara Açık Ceza İnfaz Kurumu’nda infaz etmekte iken 04/11/2009 tarihinde firar ettiği gerekçesiyle Ankara 9. Sulh Ceza Mahkemesi’nin 2009/1842 esas sayılı dosyasında yargılanmıştır. Yargılama sonucunda 04/05/2010 tarih 2010/504 karar sayılı ilamla suçun unsurlarını gerçekleşmediği gerekçesiyle beraatine karar verilerek hükmün kesinleştiği anlaşılmıştır.
Ankara İnfaz Hakimliği’nin 01/12/2010 tarih 2010/731-1146 sayılı kararıyla firar nedeniyle hükümlüye verilen 11 gün süreli hücre disiplin cezası iptal edilerek 15/12/2010 tarihinde kesinleşmiştir.
Ankara 3. Ağır Ceza Mahkemesi 30/04/2012 tarih ve 2012/625 değişik iş sayılı kararla, hükümlü her ne kadar firar suçundan beraat etmiş ise de 647 Sayılı yasanın 19-2 maddesinde firar eden hükümlülerin mahkumiyet koşulu öngörülmediğinden firar eden hükümlü hakkında aynı yasanın 19-2 maddesi uyarınca cezasının 2/3’nü çekmesi gerektiği sonucuna varılmıştır. Bu karara karşı yapılan itiraz Ankara 4. Ağır Ceza Mahkemesi’nin 24/07/2012 tarih 2012/829 sayılı kararıyla reddedilerek karar kesinleşmiştir.
II-Kanun Yararına Bozma İstemine İlişkin Uyuşmazlığın Kapsamı:
Cezaevinden firar suçundan hakkında beraat hükmü kurulan hükümlünün cezasının infazını 647 Sayılı Cezaların İnfazı hakkındaki kanunun 19/1 maddesine göre mi yoksa 19/2 maddesine göre infaz edileceğine ilişkindir.
III-Hukuksal Değerlendirme:
Hükümlünün mahkum olduğu suçların işleniş tarihlerine göre lehe bulunan 647 sayılı cezaların infazı hakkındaki kanunun 19/2 maddesinde “Tutuklu veya hükümlü iken firar edenler, firara teşebbüs suçundan veya cezaevi idaresine karşı ayaklanma suçundan mahkum edilmiş olanlar ile disiplin cezası olarak 4 defa hücre hapis cezası almış olanların hükümlülük sürelerinin 2/3’ünü iyi halli olarak çekmeleri halinde şartla tahliye edilebileceklerdir.”
Aynı yasanın 19/1 maddesinde ise; Hükümlülük süresinin 1/2’sini çekmiş olupta tüzüğe göre iyi halli olan hükümlülerin şartla salıverilecekleri düzenlenmiştir.
Firar 765 sayılı ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunlarında suç olarak düzenlenmiştir. Bir fiilin suç oluşturup oluşturmayacağı kesinleşen mahkeme kararı ile belirlenir. Firar suçundan sanık sıfatıyla yargılanan H.. A.. kesinleşen mahkeme kararı ile beraat etmiştir. Yani eyleminin firar suçunu oluşturmadığı kesinleşmiş mahkeme kararıyla tespit edildiğine göre aleyhe kıyas yapılarak infaz mahkemesince firar eyleminin gerçekleştiği kabul edilemez. Diğer taraftan firar nedeniyle verilen hücre hapis cezası da Ankara İnfaz Hakimliği’nin 01/12/2010 tarih ve 2010/731-1146 sayılı kararıyla iptal edilmiştir. Bu durumda eylemi suç oluşturmayan ve herhangi bir disiplin cezasına da konu edilmeyen fiilden dolayı 647 sayılı yasanın 19/2 maddesinin uygulanması yasaya aykırı görülmüştür.
IV-Sonuç ve Karar:
Yukarıda açıklanan nedenlerle; Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı’nın talebinin kabulü ile, Ankara 4. Ağır Ceza Mahkemesi’nin 24/07/2012 tarih 2012/5829 değişik iş sayılı kararın 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunun 309. maddesi gereğince Kanun Yararına (BOZULMASINA),
Gereğinin mahalli mahkemesince yerine getirilmesi için dosyanın Ankara 4. Ağır Ceza Mahkemesi’ne gönderilmek üzere Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı’na (TEVDİİNE), 18/06/2013 gününde oybirliği ile karar verildi.
2- Kanun Yararına Bozma (Zorunluluk Hali)
Yüksek Adalet Bakanlığı’nın, uyuşturucu madde ticareti yapma suçundan hükümlü … hakkındaki hükmün infazı aşamasında, … Ağır Ceza Mahkemesi’nce verilen itirazın reddine ilişkin 16.08.2013 tarihli ve 2013/462 değişik iş sayılı kararının kanun yararına bozulmasına yönelik talebi üzerine, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı’nın 25.12.2013 tarihli ihbar yazısı ekinde dosyanın Dairemize gönderildiği anlaşıldı.
Dosya incelendi.
GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
İncelenen dosyadan;
- a) Hükümlü … hakkında uyuşturucu madde ticareti yapma suçundan dolayı, … Ağır Ceza Mahkemesi’nce 11.04.2011 tarihinde 2010/185 esas ve 2011/223 karar sayı ile 5237 sayılı TCK’nın 188/3, 62 ve 52. maddeleri uyarınca 7 yıl 6 ay hapis ve 30.000 TL adli para cezası ile cezalandırılmasına hükmolunduğu,
- b) İnfaz aşamasında hükümlünün 23.10.2011 tarihinde ceza infaz kurumundan firar etme eylemine ilişkin olarak … Kapalı Ceza İnfaz Kurumu Müdürlüğü Disiplin Kurulu Başkanlığı’nca 21.11.2011 tarihinde 2011/17 karar sayı ile 5275 sayılı Kanun’un 44. maddesinin 3. fıkrasının (ı) bendi uyarınca 11 gün hücreye koyma cezası verildiği, aynı eylem nedeniyle hükümlü hakkında açılan kamu davası sonunda ise …Sulh Ceza Mahkemesi’nce 21.05.2013 tarihinde 2013/68 esas ve 2013/221 karar sayı ile “hükümlünün meydana gelen deprem sırasında zorunluluk hali nedeniyle ceza infaz kurumundan kaçtığı ve 3 gün sonra kendiliğinden teslim olduğu gerekçesiyle, TCK’nın 25. maddesinin 2. fıkrası ve CMK’nın 223/3-b maddesi uyarınca hükümlü hakkında ceza verilmesine yer olmadığına” karar verildiği,
- c) Hükümlünün cezasının kalan kısmını açık ceza infaz kurumunda infaz etmek istemesi üzerine 31.07.2013 tarihinde … Açık Ceza İnfaz Kurumu’na alındığı,
- d) … Açık Ceza İnfaz Kurumu Müdürlüğü İşyurdu Yönetim Kurulu Başkanlığı’nca 12.08.2013 tarihinde 2013/43 karar sayı ile hükümlünün daha önce kapalı ceza infaz kurumundan firar etmesi nedeniyle, Açık Ceza İnfaz Kurumuna Ayrılma Yönetmeliği’nin 8. maddesinin 1. fıkrasının (e) bendi uyarınca açık ceza infaz kurumuna ayrılamayacağı, bu nedenle … Kapalı Ceza İnfaz Kurumuna iadesinin gerektiğine karar verildiği,
- e) Hükümlünün bu karara itiraz etmesi üzerine, … İnfaz Hakimliği’nce 13.08.2013 tarihinde 2013/1196 esas ve 2013/1193 karar sayı ile hükümlünün …Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda bulunduğu sırada 23.10.2011 tarihinde meydana gelen deprem nedeni ile ailesinin akıbeti hakkında endişe duyarak, onlara bir an önce ulaşmak ve yardımcı olmak amacı ile ceza infaz kurumundan kaçtığı ve 3 gün sonra ailesinin durumunun iyi olduğunu gördükten sonra kendiliğinden teslim olduğu, hükümlünün kaçması nedeni ile hakkında … Sulh Ceza Mahkemesi’nce 21.05.2013 tarihinde 2013/68 esas ve 2013/221 karar sayı ile ceza verilmesine yer olmadığına karar verildiği, suç işleme kastının bulunmadığı gerekçesiyle, hükümlünün itirazının kabulüne, … Açık Ceza İnfaz Kurumu Müdürlüğü’nün 12.08.2013 gün ve 2013/43 sayılı kararının kaldırılmasına karar verildiği,
- f) Cumhuriyet savcısının, … İnfaz Hakimliği’nin kararına itiraz etmesi üzerine, … . Ağır Ceza Mahkemesi’nce 16.08.2013 tarihinde 2013/462 değişik iş sayı ile “itirazın reddine” karar verildiği anlaşılmıştır
Kanun yararına bozma talebi ve ihbar yazısında, «Dosya kapsamına göre, hükümlünün cezasının infazı için … Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda bulunduğu sırada, 23/10/2011 tarihinde cezaevinden firar ettiğinin anlaşılması karşısında, Açık Ceza İnfaz Kurumlarına Ayrılma Yönetmeliğinin 8/e maddesinde yer alan ” Eğitimevleri hariç kapalı veya açık kurumlardan firar edenler……..açık kurumlara ayrılamaz.” hükmü gereği hükümlünün açık ceza infaz kurumuna ayrılma şartlarını taşımadığı, bu halde hükümlünün kapalı ceza infaz kurumuna iadesine ilişkin … Açık Ceza İnfaz Kurumu Müdürlüğünün 12/08/2013 tarihli ve 2013/43 sayılı kararının yerinde olduğu gözetilmeksizin yapılan itirazın kabulü yerine reddine karar verilmesinde isabet görülmemiştir.» denilerek, … Ağır Ceza Mahkemesi’nin 16.08.2013 tarihli kararının kanun yararına bozulması istenmiştir.
Hükümlü …’ın, kapalı ceza infaz kurumuna iadesine gerekçe olarak gösterilen firar eylemine ilişkin olarak, … Sulh Ceza Mahkemesi’nce 21.05.2013 tarihinde 2013/68 esas ve 2013/221 karar sayı ile “ceza verilmesine yer olmadığına” karar verilmesi, belirtilen hükmün kesinleşmesi, bu durumda hükümlü hakkında aleyhe yorum yapılarak firar eylemi nedeniyle kapalı ceza infaz kurumuna iadesinin mümkün olmaması karşısında; kanun yararına bozma isteğinin REDDİNE, dosyanın adı geçen Mahkemeye iletilmek üzere Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı’na gönderilmesine, 17.02.2014 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
Notlar ve Uyarılar
Notlar:
Mevzuattaki düzenlemelerin içinde bulunduğunuz koşullar açısından yetersiz olduğunu düşünüyorsanız bize bildirmenizi rica ediyoruz. Böylece mevzuatın ve uygulamanın insan hakları odaklı iyileştirilmesi için savunuculuk faaliyetlerimize dahil etmemiz söz konusu olabilecektir.
Denetim mekanizmalarına başvuru yapmak isterseniz sizlere Mahpuslar İçin Haklarım Başvuru Kılavuzunu gönderebiliriz. Eğer internete erişiminiz varsa bu kılavuzu derneğimizin web sayfasında bulabilirsiniz.
Not: Bu bilgi notu 17.12.2023 tarihinde güncellenmiştir.