Hakkında:
Hapiste İşçi Tematik Alanı, hapishanelerde çalışan işçi mahpusların yaşadıkları hak ihlallerinin araştırılıp görünür kılınmasını sağlamak ve var olan sorunlar ve ihlallere yönelik kamuoyunu bilgilendirmek için çalışmalar yürütmektedir. Bu çalışma alanı işçi mahpuslar ile iletişim kurarak işçi mahpusların şikayetlerine, taleplerine, ihtiyaçlarına cevap olmayı amaçlamaktadır. Bu alana gelen şikayet ve talepler üzerine insan hakları başvuruları, izleme çalışmaları ve raporlamalar yapılır.
Türkiye’de mahpuslar özel veya kamu işletmelerine bağlı yerlerde çalışırlar. Hapiste İşçi teması mahpusların sosyal sigorta hakları, aldıkları yevmiyeler ve çalışma koşullarının iyileşmesine yönelik çalışmalarda bulunur.
Hapiste İşçi Tematik Alanı olarak verilere ulaşmak için İşyurtları Kurumu Daire Başkanlığı’nın (İKDB) web sitesinde düzenli olarak yayınlanan yıllık faaliyet raporları takip edilmektedir.
Kitaplar & Çeviriler
Türkiye'de İşçi Mahpus Olmak 2019
Türkiye’de İşçi Mahpus Olmak kitabı, çalıştığımız spesifik alanlara ilişkin 7. El Kitabımızdır. Ceza İnfaz Sisteminde Sivil Toplum Derneği olarak “özel ihtiyaçları olan mahpuslar” olarak nitelendirdiğimiz mahpus gruplarına ilişkin çalışmaları ve bu alanda bilgi üretilmesini önemsiyoruz.
Türkiye Hapishanelerinde İşçi Mahpus Olmak 2018
Göz ardı edilen, yok sayılan, emek ve insan hakları örgütlerinin radarına girmeyi dahi başaramayan bu konu Türkiye’nin ceza infaz sisteminde hacim olarak giderek büyüyen bir yer ediniyor kendisine. Bu raporda işçi mahpusların güncel durumuna ilişkin konulara yer verilmiştir.
Bilgi Notları & Dilekçeler
Mahpusun Kendi İsteği ile Başka Bir Hapishaneye Nakil Dilekçesi
Denetimli Serbestlik
Suç Duyurusunda Bulunma
Firar ve Tekrar Açığa Ayrılma
Açık Ceza İnfaz Kurumuna Ayrılma
Disiplin Cezası Dilekçe Örneği
Blog
Sık Sorulan Sorular
5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun, hapishane idaresinin görevlerinin, mahpusların hak ve yükümlülüklerinin tanımlandığı temel kanundur. Hapiste çalışma da kanunun altıncı bölümünde, Hükümlünün Yükümlülükleri başlığı altında yer almaktadır. Kanuna göre hapiste çalışma İşyurtları tesis ve atölyelerinde, kurum dışında ve kurum hizmetinde olmak üzere üç ayrı şekilde tanımlanmıştır.
Ücret karşılığı çalışılan işten yoksun bırakma cezası, 5275 sayılı Kanunun 41. Maddesinde düzenlenmiş ve “hükümlünün kurum yönetiminde ücret karşılığı çalıştığı işten bir aydan üç aya kadar yoksun bırakılması,” (Madde 41/1) olarak tanımlanmıştır. Madde 41/2’ye göre, ücret karşılığı çalışılan işten yoksun bırakma cezasını gerektiren eylemler şunlardır:
- a) İş elbisesini giymemek
- b) İş yerini izinsiz terk etmek
- c) İşyerindeki çalışma yönergelerine uymamak
- d) İşte gerekli özeni göstermemek veya işin gereği olan özeni göstermemek
- e) Başkalarının ciddiyetle çalışmalarını engellemek
- f) İşte kullanılan aletleri ve gereçleri kasten bozmak
- g) İş yerini veya çalışanları dikkatsiz ve tedbirsiz davranışlarıyla tehlikeye düşürmek veya bunlara ağır zarar vermek
- h) İşi kasten kötü yapmak veya gerektiği halde çalışmamak
Hapiste çalışma, hizmet akdine/ iş sözleşmesine dayanmadığı için çalışan hükümlü ve tutukluların sigortalılık durumları, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 5. Maddesinin a bendinde düzenlenmiştir: “Madde 5/a, Hizmet akdi ile çalışmamakla birlikte, ceza infaz kurumları ile tutukevleri bünyesinde oluşturulan tesis, atölye ve benzeri ünitelerde çalıştırılan hükümlü ve tutuklular hakkında, iş kazası ve meslek hastalığı ile analık sigortası uygulanır ve bunlar, 4. maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalı sayılırlar.” Yani bu sigortalılık sadece iş kazası, meslek hastalığı ve analık sigortasını kapsamaktadır.
2023 yılı içerisinde Adalet Bakanlığı’na “ Türkiye hapishanelerinde çalışan ve sigortası yatan mahpus sayısı kaçtır?” şeklinde yapmış olduğumuz bilgi edinme başvurusuna; “Genel müdürlüğümüz tarafından sigortalı çalışan hükümlü ya da tutuklu sayısına ilişkin herhangi bir istatistik tutulmamaktadır.” şeklinde cevap verilmiştir ancak Ceza İnfaz Kurumları ile Tutukevleri İşyurtları Kurumu’nun faaliyet raporunda 2023 yılı çalışan hükümlü/tutuklu sayısı 50.098 olarak verilmiştir.
2024 yılında usta statüsünde çalıştırılan mahpusların aldığı yevmiye 165 TL, kalfa statüsünde çalıştırılan mahpuslar için 158 TL, çırak statüsünde çalıştırılan mahpuslar için 150 TL, stajyer mahpuslar için ise 143 TL olarak belirlenmiştir.